ფეხმძიმობა
რადგან თვითონ მიწაზე იწვა, უფრო კი ეგდო, თავზე წამომდგარი ცხენიც უფრო დიდი, მთლად აყლაყუდა ეჩვენა. ამდენი წლის მერე მაინც მაშინვე იცნო და სულაც არ გაკვირვებია აქ რომ ნახა.
"მომაკითხე, არა?" - უნდოდა ეთქვა, მაგრამ ვერ თქვა და მარტო გაუღიმა.
აი, ცხენი კი თითქოს გაოცებული ათვალიერებდა, აქაოდა, ამას აქ რა უნდაო? კაციც დამშვიდდა, რადგან ამდენი დღის (თვითონაც არ იცოდა რამდენის) წვალების მერე ძლივს ვიღაც თავისიანი, შინაური დაინახა...
ცხენი სულ არ შეცვლილიყო - ძველებურად უჭმელი, გაქუცული, ფერდებჩაცვენილი და მაინც რაღაცნაირად მშობლიურად ლამაზი უძრავად იდგა და მხოლოდ დიდ, სასაცილო ყურებს ამოძრავებდა, თითქოს უხილავ მწერებს აფრთხობდა. მერე მისკენ დაიხარა, ზედ ყურთან დაუფრუტუნა და სითბო შეასუნთქა, ლაშებზე ამოსული ბუსუსებით შეეხო.
"ჩემ შვილთან ხო არ უნდა წამიყვანო?" - უფრო საკუთარ თავს შეეკითხა კაცი და ამ კითხვამ თუ ვარაუდმა ძალიან შეაშინა, მიახვედრა, თუ როგორ არ სურდა სიკვდილი, რომელსაც ესე ნატრობდა ამდენი (ოღონდაც არ იცოდა რამდენი) დღისა და ღამის (იმ სარდაფში ერთი იყო დღეცა და ღამეც - ერთნაირად ბჟუტავდა ჭერში შიშველ მავთულზე გამობმული ნათურა) მანძილზე. არა, სიკვდილი აღარ უნდოდა.
თვითონაც არ იცოდა სად იყო, მაგრამ სიცივეს გრძნოდა, ვარსკვლავებს ხედავდა და მზად იყო, მთელი თავისი არსებით და ძალ-ღონის ნარჩენებით სიცოცხლეს მოსჭიდებოდა. მაგრამ ცხენი, რომლის დანახვაც ესე გაუხარდა, აქ საიდან მოხვდა? საიდან და რისთვის გაჩნდა ამ უკაცრიელ ადგილას, თუ მის წასაყვანად არა? ნეტა იმის ძალა მაინც ჰქონოდა, რომ დაეყვირა, ფეხზე წამომდგარიყო და თუ არ გაეგდო, ის მაინც ეჩვენებინა, რომ ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო და ამქვეყნიდან წასვლა სულ არ ეჩქარებოდა. არა, წამოდგომას ვერ შესძლებდა, მაგრამ რამე ნიშანი აუცილებლად უნდა მიეცა...
კაცმა თვალები დახუჭა. თვალებდახუჭულმა მოკრიბა ძალა და რის ვაივაგლახით იდაყვებზე წამოიწია, მაგრამ თვალები რომ გაახილა, ცხენი ვეღარსად დაინახა. "სადა ხარ, ცხენო?" - რაღაც ხრიალის მსგავსი ხმა ამოიდინა, ამოინთხია პირიდან, ახლა უკვე იმით თავზარდაცემულმა რომ ამ უკაცრიელ ადგილას შეიძლება ისევ მარტოდმარტო დარჩენილიყო და უკვე მერამდენედ შვებით დაკარგა გონება.
სულ ტყუილი ყოფილა - "თავში არ გირტყამენო, ვითომ სახეზე არაფერი დაგემჩნესო" - ურტყამდნენ და მერე როგორ?
"ესეც თავის შვილისნაირი ნაბოზარი იქნებაო" - რო გაიგეს ვისი მამა იყო, მთლად გადაირივნენ.
"პატიოსანი კაცი ვარ, ხელოსანი კაცი" - უკვე მერამდენედ იმეორებდა გურგენა და გრძნობდა, რომ სასაცილო და საწყალი იყო, რომ აქ მის სიტყვებს და თავის მართლებას არანაირი მნიშვნელობა არ ჰქონდა.
"ერთი შენი შვილი იყო პატიოსანი და მეორე შენა ხარ, შე ნაბოზარო, შენაო" - ქშენით ეუბნებოდა ის მსუქანი, ფორმიანი და მისი ცემით დაღლილს ხელ-ფეხის მოქნევის თავი რო აღარა ჰქონდა, მაგიდაზე მიხოხავდა, რო მერე იქიდან დახტომოდა იატაკზე მოკუნტულს.
გურგენა კი აღარც თავს იმართლებდა უკვე და აღარც არაფერს ამბობდა, მარტო ლოცულობდა. ჰო, ლოცულობდა.
"რასა შვებოდიო?" - ჩაეკითხა ცოლი, თითქოს ყურებს არ დაუჯერა.
"ვლოცულობდიო" - გაუმეორა გურგენამაც.
"დიდება შენდა, ღმერთო!" - გაეხარდა ქალს - "ესეც მობრუნებულა ღმერთისკენო" - იფიქრა, და როგორც კი გურგენამ სიარული შესძლო, მაშინვე ეკლესიაში წაიყვანა, თავის მოძღვართან, რომელთანაც თვითონ შვილის სიკვდილის შემდეგ ლამის ყოველდღე დადიოდა. ქმარიც ფეხისთრევით და კოჭლობით, მაგრამ ულაპარაკოდ მიჰყვა, მოეწონა კიდეც ის ახალგაზრდა მღვდელი, ჭკვიან კაცად იცნო, მაგრამ როგორც კი ლოცვა დაიწყო, საშინელება დაემართა, მოთქმით ატირდა ამხელა კაცი და დარცხვენილი თავქუდმოგლეჯილი გამოვარდა ეკლესიიდან.
მღვდელი იმდენად კაი კაცი აღმოჩნდა, რო არ დაიზარა და სახლშიც მოაკითხა. "აუცილებლად კიდევ უნდა მოხვიდეო," - არწმუნებდა - "რაც შენ დაგემართა, სირცხვილი კი არა - ბედნიერებაა, შენმა სულმა სულიწმინდის მყოფობა იგრძნო და ამიტომაც ატირდიო." "ნეტა ეგრე იყოს, მამაო" - პირქუშად შეეპასუხა გურგენა. "ეგრეა, გურგენ, ეგრე". არწმუნებდა მღვდელი. ის კი ჩუმად, კბილებშეკრული უსმენდა და პირველად არ შურდა სხვისი რწმენისა. ეკლესიაში მეორედაც მივიდა, ხათრი ვერ გაუტეხა მღვდელს, რომელიც, ცოლისგან იცოდა, ყოველ შაბათს მათი შვილის ცოდვილ სულს ავედრებდა ღმერთს. მივიდა და იგივე დაემართა.
ლოცვის დაწყებისთანავე ღაპა-ღუპით წამოუვიდა ცრემლები და ისევ გამოიქცა. სხვას არც ელოდა არაფერს. ისიც იცოდა, რამდენჯერაც უნდა მიბრუნებულიყო, იგივე დაემართებოდა, რო ეს ცრემლები მხოლოდ სიმწრისა იყო და ეს ეკლესიაში მოსმენილი ნამდვილი ლოცვა ყოველთვის იმ დღეებს და იმ თავის მონაბოდ ბლუკუნს მოაგონებდა, კიდევ უფრო მტკივნეულად აგრძნობინებდა იმას, რაც ისედაც იცოდა - რომ მაინც გატეხეს, მაინც მოუგრიხეს კისერი.
რაც უნდოდათ, ის ვერ ათქმევინეს, მაგრამ კაცად აღარ ვარგოდა გურგენა, ამიერიდან ყველგან თან უნდა ეტარებინა შეურაცხყოფაც და ტკივილიც, და ყოველ ეკლესიაში მისვლაზე და ლოცვის გაგონებაზე საკუთარი თავი უნდა დაენახა რადიატორზე მიბმული, შიშისგან მიკუნტული, საცოდავად, რწმენის გარეშე, უსასრულოდ რომ იმეორებდა ღმერთის სახელს. გამწარებული მოაბიჯებდა გურგენა სახლისკენ მიმავალ დაღმართზე, ეკლესიას ისე ტოვებდა, როგორც შეუღებელ კარს, რომელიც მანამდე ამოუგმანეს, სანამ დააკაკუნებდა.
მეტი აღარაფერი უამბია არც ცოლისთვის და არც არავისთვის. მარტო თვითონ იცოდა, როგორ მიათრევდა ხოლმე ორი კაცი ტუალეტში, როცა სიარული უკვე აღარ შეეძლო, რა მწარე იყო გინება, როგორი შვებით კარგავდა ხოლმე გონებას და როგორი ტკივილიანი იყო გამოფხიზლება... როგორ ნატრობდა სიკვდილს და როგორ შეიგულა საერთო ტუალეტის შორეულ კუთხეში ბოთლის ნამსხვრევები, რომლითაც ყელის გამოჭრას აპირებდა, როგორ აღარ ეყო ძალა იმ კუთხემდე, ნამსხვრევებამდე მისახოხებლად და როგორ იპოვეს შუა გზაში გონდაკარგული, შუშებისკენ გაშვერილი ხელით...
როგორ მონახა იმ სარდაფში თავშესაფარი? ეგ რომც მოეყოლა ვინმესთვის, მაინც არ დაუჯერებდნენ.
ან არადა, ხო მოხდა? ან სიტყვით როგორ უნდა აღეწერა ის, რასაც თავი შეაფარა. ნაჭუჭი იყო თუ ნიჟარა? ალბათ, არც ერთი და არც მეორე, მაგრამ სადღაც მართლა დაიმალა. არც განგებ უცდია და არც ვინმეს უსწავლებია, რაღაცნაირად თავისით გამოუვიდა, ერთ მშვენიერ დღესაც (შეიძლება ღამეც იყო) ცემის დაწყებისთანავე გურგენა თითქოს სადღაც დაბლა, საკუთარი მუცლისკენ ჩასრიალდა, მოიკუნტა, მოიბღუნძა და რაღაც უხილავ, გამჭვირვალე ნაჭუჭში მოკალათდა დაპატარავებული.
ესე მყოფს ცემა-ტყეპა და გინება ისეთი მტკივნეული აღარ მოჩვენებია. მაგარი რამე იყო. ერთხელ რო გამოუვიდა, მეორედ სულ არ აღმოჩნდა ძნელი, თანაც გურგენა ჭკუაში ჯობნიდა თავის მწვალებლებს - როგორც კი შეატყობდა, დაკითხვა უნდა დაეწყოთ, მაშინვე თავის ნაჭუჭისკენ მისრიალებდა და შიგნით იკეტებოდა თავზე ხელებწაფარებული...
ნაჭუჭიდან კი იმან გამოიყვანა, ვითომ ჯიგარმა...
არა, გურგენა არც ქვეყნის ამომგდები იყო და არც იმის გამკეთებელი რასაც აბრალებდნენ, მაგრამ ქალაქელმა კაცმა რაღაც-რაღაცეები იცოდა ამ ცხოვრებისა. ისიც გაგონილი ჰქონდა, გამოტეხვა როცა უნდათ, ჯერ გაწვალებენ და მერე ვითომ კეთილ ჯეელს შემოუშვებენ დაკითხვაზეო.
მაინც ჭამა. კი არ ენდო, ან მოტყუვდა, პირიქით, მშვენივრად იცოდა, რომ ატყუებდნენ და თითქოს მზადაც დაუხვდა. ისიც არ ყოფილა, რომ ძაან ჭკვიანურად დაეტრიალებინოთ ყველაფერი, უბრალოდ დაიღალა გურგენა, მაგრა დაიღალა და პირველივეს მიენდო, ვინც ოდნავ ადამიანურად გამოელაპარაკა...
ჯიგარმა სიგარეტი აუნთო და პირში ჩაუდო რადიატორზე მიბმულს, თითქოს ყველაფრისთვის მზად მყოფს, უკვე სანახევროდ დაპატარავებულს. "რა უქნიათ ამ ახვრებს, ამ მართლა სულით ძაღლებსო" - სინანულით გააქნია თავი, - "რაო, რას გერჩიანო?"
"პატიოსანი კაცი ვარ, ხელოსანი კაცი" - დაზეპირებულივით უპასუხა გურგენამ და ნაჭუჭში ჩასასრიალებლად მოემზადა, მაგრამ პოლიციელს არ დაურტყამს, პირიქით მეტი სითბოთი და ყურადღებით ჰკითხა: "რისი ხელოსანი ხარო?"
"მალიარი" - გაოცებულმა უპასუხა გურგენამაც და ძალიან მოუნდა, ამ კაცს დალაპარაკებოდა, თუნდაც ამინდის ამბავი ეკითხა. მანდ ჭამა. რა ადვილი ყოფილა კაცის მოტყუება, ერთი ჰკითხა იმ ბიჭმა, რისი ხელოსანი ხარო და ესეც გაეხსნა სულელივით, სულ გადაივიწყა თავისი თავშესაფარი - ნაჭუჭი თუ ნიჟარა. გაუბა ლაი-ლაი...
ის მოუყვა და შესჩივლა, რაც ყველაზე მეტად სტკიოდა. სიფრთხილე იმდენად გადაივიწყა, რომ ჯიგარმა როცა დაარტყა, მთლად მოშვებული იყო - ნაღდი არ ელოდა. ყველაზე ცუდი კი ის იყო, რომ იმდენი მოასწრო, რო იმ ჩათლახს თხოვნითაც კი მიმართა, და როგორ რცხვენოდა ახლა, იმ თხოვნას როცა იხსენებდა: "იქნება, უთხრა ამათ... ნუ მაგინებენ, შვილს ნუ მიგინებენ... სხვას ყველაფერს ავიტანო..."
ეს ბოლო ცემა იყო ყველა დანარჩენზე მწარე. "გინება არ ყვარებია ამ ნაბიჭვარსო" - სულ დედის სული უტრიალეს. ვიღაცამ ცელოფანი ჩამოაცვა თავზე და იმითი გუდავდა, რამდენჯერმე გონება დაკარგა და წყლით მოასულიერეს, უკვე აღარაფერს ეკითხებოდნენ, მისგან აღარაფრის აღიარებას ელოდნენ - უბრალოდ აწვალებდნენ და გურგენამაც ვეღარ გაუძლო, მოეშვა, ამჩატდა, მერე ნელ-ნელა ჰაერში აიწია და იქვე ოთახის კუთხეში, შიშველი მავთულით მიმაგრებული მბჟუტავი ნათურის გვერდით ჩამოეკიდა.
დანარჩენს უკვე იქიდან ხედავდა. აბა, ეს რომც მოეყოლა ვინმესთვის, ვინ დაუჯერებდა? ან არადა ხო მოხდა? ქალაქელი კაცი, მალიარი გურგენა, ჭერში, ნათურის გვერდით ფარფატებდა და იქიდან საკუთარ თავს უცქერდა იატაკზე უკვე უძრავად გართხმულს, იქიდანვე ხედავდა ადამიანებს, მისკენ დახრილებს, მასზე მოფუსფუსეებს, გაბოროტებულებს, საცოდავებს, პატარებს, ბოღმისგან მთვრალებს.
მათი სისასტიკე აქედან, ზევიდან უფრო გიჟური, უფრო გაუმართლებელი ჩანდა და გურგენას გული სევდით ევსებოდა, რადგან ყველა ეცოდებოდა, ვისაც მაღლიდან ხედავდა - საკუთარი თავიც და მისი მწვალებლებიც, მეტადრე კი ის ახალგაზრდა, თავისი შვილის ტოლა კაცი, რომელსაც წეღან მიენდო და გული გაუხსნა.
მერე კი მოკვდა გურგენა. უფრო სწორედ იმათ თქვეს დაბლა და ამანაც დაიჯერა. აღარ სუნთქავს შობელძაღლიო - სწორედ იმ ბიჭმა თქვა და მაინც ჩაარტყა წიხლი. მერე გურგენას სხეულს ბნელი დერეფნებით მიათრევდნენ სადღაც და ისიც ზევიდან ხედავდა ყველაფერს, ფარფატით მიჰყვებოდა ადამიანებს, რომელთა ცქერისას ვერაფერს გრძნობდა სევდის მეტს, ეს სევდა იმდენად დიდი და უსაზღვრო იყო, რომ სხვა გრძნობისთვის ადგილს აღარა ტოვებდა. მაინც მიჰყვებოდა - ვერ ტოვებდა, ვერც მათ და ვერც თავის ნაწვალებ-ნატანჯ სხეულს.
მერე რა მოხდა, აღარ ახსოვდა, თითქოს ჩამოვარდა, ან სადღაც თავის სულის სიღრმეში ჩავარდაო, ესე მოსდიოდა, გონს როცა კარგავდა. როდესაც გამოფხიზლდა, ღამე იყო და ციოდა. უკვე მერე, საავადმყოფოში გაიგო, რომ ნაგავსაყრელზე გადაეგდოთ. სულ ეს იყო მისი თავგადასავალი.
ესე იგი, ცხენმაც ქალაქგარეთ, იმ ნაგავსაყრელზე მიაკითხა.
ძალიან უყვარდა, როდესაც ეს ხმა აღვიძებდა. ჭრაჭუნა ხის იატაკზე მისკენ მომავალი შიშველი ფეხების ბარტყა-ბურტყი დილისკენ ჩაესმოდა ხოლმე, ჯერ კიდევ მანამ, სანამ მათი ეზო გამოიღვიძებდა, დილის ხმაურებით აივსებოდა, შუშაბანდიდან შემოპარული მზის შუქი მათ საძინებელს მიაღწევდა და სანამ თვითონ გამოიღვიძებდა საბოლოოდ.
ამ ხმის გაგონებას თითქოს მძინარეც მოელოდა და ყოველთვის უკვირდა ცოლის, "როდის შემოგვიწვა ლოგინშიო?" - გაღვიძებული რო კითხულობდა. არაფერს ეუბნებოდა, შეიძლება, "ვერც მე გავიგე ვერაფერიო" - ეთქვა. ეს წუთები ცოლისთვისაც კი ენანებოდა, მისთვისაც კი არ უნდოდა ეამბნა იმ წამიერი, სიფრიფანა და მშფოთვარე ბედნიერების შესახებ, მათკენ მიზანსწრაფულად მომავალი პატარა, შიშველი ფეხების ხმის გაგონებაზე რომ ეუფლებოდა.
ლოგინში შემოკოტრიალებული, მასა და ცოლს შორის ჩაკვეტებული სხეულის შეხება კი უცაბედად აფორიაქებულ გულს, უცაბედადვე უმშვიდებდა და ძილსაც უბრუნებდა. თუმცა ზოგჯერ, შეიძლება, აღარც დაეძინა და უძრავად მწოლიარე, შვილის გვერდით გაყუჩებული, შუშაბანდიდან შემოსულ მზის სხივს, თავისი ეზოსა და უბნის გაღვიძებას, ახალი დღის დადგომას დალოდებოდა...
მას მერე ბევრჯერ, ჯერ კიდევ შვილის სიცოცხლეშივე, მონატრებია ერთ ლოგინში მწოლიარე სამივე ადამიანი: ქალი - ქორფა და სასურველი, შვილი - იმთავითვე ჯიუტი, მაგრამ სახიფათოდ კი არა, ჯერ მხოლოდ სასაცილოდ, საკუთარი თავი კი - ახალგაზრდა და იმედიანი, ცოლ-შვილის მშვიდი ძილის ფხიზელი დარაჯი.
მოგვიანებით, როდესაც ჯერ შვილთან საერთო ენა დაკარგა, მერე კი - შვილი, ახალი დღის დაწყება კი უკვე აღარაფერს უქადდა, საქმის გარდა, რომლის მეტი უბრალოდ არაფერი იცოდა ამქვეყნად, ხშირად მდუმარედ, პირქუშად უთვალიერებია გვერდით მძინარე ცოლი და ახლა უკვე მხოლოდ გაწბილება უგრძვნია ამ ღრმა ძილის და ტყუილად, სულ ფუჭად ჩავლილი, ჰო, ალბათ უკვე ჩავლილი, ცხოვრების გამო, რომლის დასალიერიც იმ ადამიანთან ერთად უნდა გაეტარებინა, რომელთანაც აღარაფერი ჰქონდა საერთო და გასაყოფი დიდი ტკივილის გარდა.
შუშაბანდის გარეთ ისევ იღვიძებდა ეზო, ქუჩა და უბანი, რომელთა თითოეულ ჩქამს ბავშვობიდან სცნობდა.
აქაურობამ ბევრი ახალი ხმაური დაიმატა და ბევრიც მოინელა. მეზობლების ბავშვები გაიზარდნენ, დაქორწინდნენ და ახლა უკვე იმათი ბავშვები დაბარტყუნობდნენ შუშაბანდს გარეთ, ხის აივანზე.
ლოგინზე მწოლიარე, დაბზარულ ჭერს მიშტერებული გურგენა კი უკვე სხვა დროზე, სხვა ხმაურზე ფიქრობდა - ავტომატების გაბმულ, გაქანებულ სროლაზე, შუაღამეზე რომ წამოსვამდა ხოლმე ლოგინში, იმიტომ კი არა, რომ ეშინოდა (სროლას ყველა შეეჩვია), სხვა რამეს უფრთხოდა და სხვა ეჭვი უღრღნიდა გულს. რატომღაც ეგონა, რომ მისი შვილი ისროდა.
ამიტომაც ეშინოდა, ერიდებოდა შვილის ოთახში შეხედვას და შემოწმებას - მოსულია, თუ არაო. სწორედ თავის შვილი, ვინ იცის როდის გაზრდილი, როდის გაუცხოებული და ასეთად ქცეული, პირქუში, სხარტი, მუდამ შემართული და ასაფეთქებლად გამზადებული, წარმოედგინა იმ უხილავ ღამის მსროლელად, ძილს რომ უფრთხობდა მთელ ქალაქს. მართალია, იარაღით არასოდეს უნახავს და არც მისი ოთახის შემოწმება გაუბედავს როდესმე, მაგრამ მაინც ის ეგონა...
ერთხელ დიდხანს უცქირა სამზარეულოში ჩაის ჭიქასთან ჩაძინებულ, ვინ იცის, რისგან დაღლილ შვილს, ძილშიაც რო ერთი კუნთი არ მოდუნებოდა სკამზე გაჭიმულს და მაშინ მიხვდა, რომ მისი ძალიან ეშინოდა. "ნეტა, რა ესიზმრება?" - გაუელვა თავში უნებურად და თვითონვე გასცა პასუხი: "ალბათ ომი და იარაღის ჟღარუნიო..."
არა, შვილს თუ მოუკლავდნენ, ვერაფრით იფიქრებდა. უფრო ეგონა - ეს მოკლავდა ვინმეს და ხო მოკლა კიდეც, ორი გაიყოლა თან: ერთი პოლიციელი და მეორეც - ბინის პატრონი, ვის სახლშიც წაასწრეს საყაჩაღოდ შესულს.
"ეგ არ დაიჯერო, ძია გურგენ, ის კაცი ძაღლების ტყვიით არის მკვდარიო" - ეუბნებოდნენ შვილის ძმაკაცები, რომელთა სახელებიც არ იცოდა და მხოლოდ სახეებზე სცნობდა ხოლმე, სკვერში მისი ბიჭის გარშემო ატუზულ-ჩაცუცქულებს.
გურგენასთვის კი სულერთი იყო, ვისმა ტყვიამ მოკლა ის კაცი. მთავარია, რომ თვითონ ყველაფერი იცოდა, ყველაფერს ხვდებოდა და არაფერი გააკეთა არც შვილის და არც იმ ხალხის გადასარჩენად. შვილისთვის სიტყვაც არასდროს შეუბრუნებია, ერთადერთხელ მიაძახა რაღაცა და ისიც სანანებლად გაუხდა, ჯერ იმიტო, რო პასუხიც საკადრისი მიიღო და მერე იმიტო, რომ შვილი სწორედ იმ ლამაზი, თითქოს ნასოსით დაბერილი წითელი ქურთუკით მოუკლეს, რომელზეც დედამ გაუბედა და ჰკითხა: "საიდან გაქვსო?" და სწორედ მაშინ ჩაიბუზღუნა ვინ იცის რატო გათამამებულმა გურგენამ: "საიდან უნდა ჰქონდეს? - წაართმევდა ვინმესაო!"
ეგ იყო და ეგ, მეტი ვერასოდეს ვერაფერი გაუბედა. პირველად რო ანახეს მკვდარი შვილი, კიდე, მისი სახე კი არა, ის მრავალი ტყვიით დახვრეტილი, სისხლიანი ბუმბულებით გაწეპილი კურტკა ამოიცნო და დაიბღავლა. ოღონდ არავინ შეარჩინა ის ბღავილი - ორი კაცის ჭირისუფალი ერთად დაეტაკა და მეზობლები რო არა, შუაზე გაგლეჯდნენ...
რაღა საკვირველი იყო, რომ ცხენი მაშინვე იცნო - რამდენი წელიც არ უნდა გასულიყო, მაინც იცნობდა. ცოცხალი შვილი ხომ ბოლოს იმ ცხენის გვერდით ნახა...
არავინ იცოდა, საიდან მოვიდა. ვიღაცამა თქვა: "ალბათ, იპდრომიდანო", მაგრამ იპოდრომი მტკვარს გაღმა იყო და თანაც ქალაქის მეორე ბოლოში.
გურგენას ნამუშევარი ჰქონდა ერთ სახლში, რომლის ფანჯრებიც იპოდრომს გადაჰყურებდა და იცოდა, რომ იქ სულ სხვანაირი, უფრო ლამაზი და მაღალი ცხენები ჰყავდათ. ყველაზე საკვირველი კიდევ ის იყო, რომ მისი მოსვლა არავის უნახავს. ზამთრის ერთ დილასაც გაიღვიძა უბანმა, გამოიხედა გარეთ და ცარიელ სკვერში არა დგას გამხდარი და ფერდებჩაცვენილი! დგას და არ იძვრის. ხანდახან დახრის თავს და სკვერის ხრიოკი მიწიდან ბღუჯა-ბღუჯად ამოჩრილ ბალახს მოწიწკნის. ეტყობა, ისევ იქ ერჩივნა ყოფნა - გარშემო ყველგან ასფალტი იყო და აქ თვალსა და კუჭს მაინც ატყუებდა.
იმისი მნახველი მთელი უბანი გარეთ გამოიშალა. ჯერ, "დავიჭიროთო!" - ვიღაცამ თქვა, მაგრამ იმას რა დაჭერა უნდოდა - გარს რომ შემოეხვივნენ, ერთი არ განძრეულა, თითქოს აქ მოსვლამდე იმდენი რამე ჰქონდა ნანახი, რომ უკვე ყველაფერი სულერთი იყო.
მერე მიუახლოვდნენ, ხელით გასინჯეს, მოეფერენ. ზოგი ზედაც მოახტა, მაგრამ ძვრა ვერ უყო და მაშინ ვიღაცამ თქვა: "მაგას ეშიებაო..." გურგენას უბანში კიდევ ისეთი ხალხია, რო მეტი წილი უბრალო, მშრომელი, გაჭირებული, მაგრამ გვერდში დგომა და დახმარება მაგარი იციან.
მაგის მეტი რა უნახავს გურგენას და საკუთარ თავზეც გამოუცდია. მაგისი თქმა იყო და ზოგმა რა მოზიდა სახლიდან, ზოგმა რა - ვისაც რისი საშუალება ჰქონდა. იმის მერე საჭმელი აღარ მოკლებია ცხენს. აბა, სადღა წავიდოდა? დარჩა სკვერში.
დილით სამუშაოზე მიმავალ გურგენას ხშირად უნახავს, როგორ აჭმევდა ცხენს გინდა ბავშვი და გინდა დიდი და ყოველთვის გახარებია. მარტო ერთხელ მოუვიდა გული, როცა შორიდან დაინახა, თავის ბიჭი როგორ სტენიდა პირში გაფცქვნილ ბანანს. მაშინაც მარტო იმიტო გაბრაზდა, რო თვითონ მაგ უცხო ხილის გემო არ იცოდა და ეს კიდე ცხენს აჭმევდა. ამიტომ, ალბათ, იმ გაბრაზებაზეც არ იყო დასაძრახი გურგენა, მაგარამ მაინც ნანობდა, თუმცა, კაცმა რომ თქვას, სად იყო მაშინ ამდენი ბანანი...
სამაგიეროდ როგორი კარგი იყო ხოლმე, როდესაც ბნელი ქუჩებით შინ დაბრუნებული, სკვერის კიდეზე ცხენის აწოწილ ლანდს გადააწყდებოდი! უცაბედად რომ შემოგყროდა, რომც არა გხსომებოდა იმისი იქ ყოფნა, მაინც კი არ გაშინებდა - გამშვიდებდა, თითქოს ცოცხალი საზღვარი იყო გაუცხოებულ, ჩაბნელებულ, ახალი ხმაურებით გავსებულ ქალაქსა და სახლს შორის.
იმ დილით შორიდანვე შენიშნა ორივე.
ცხენს დაეძებდა თვალით და სკვერის სიღრმეში წითელ ლაქად საკუთარი შვილის ქურთუკი დალანდა. მერე თეთრი ცხენიც გამოარჩია. ერთად იყვნენ სულ მარტოები ზამთრის ადრიან დილით. გურგენას კი ბიჭი სახლში მძინარე ეგულებოდა. გაბედა და მიუახლოვდა. მისგან ზურგშექცევით მდგარი შვილი ცხენს ეფერებოდა, ფაფარს უჩეჩავდა და გურგენამ გაიფიქრა, რომ ბიჭი სულ არ იყო ისეთი დიდი და საშიში, როგორადაც თავი მოჰქონდა. უახლოვდებოდა და ასეთს რომ უცქერდა - მისთვის უცხოს, ბიჭურს, ცხენთან მოთამაშეს თუ მოალერსეს, ეჩვენებოდა, რომ ჯერ კიდევ შეიძლებოდა ყველაფერი კარგად დასრულებულიყო.
ორი წელიც, ჰა, ჰა - სამიც და გადაუვლის. გაიზრდება და გადაუვლის. "ნეტა სულ უძინარია თუ ესე ადრეა ამდგარი", იფიქრა გურგენამ და შვილმაც გამოხედა უკვე სულ ახლოს მისულს. გამოხედა და მაშინვე სახე შეეცვალა - ისევ ქვად და რკინად იქცა. აკი, დედამისიც ხომ დასტიროდა სულ რაღაც ოციოდე საათის მერე: "ვინ იყო შენი მომრევი შვილო? ქვა და რკინა იყავი ცარიელიო!" ყველაფერი ხომ იმ ღამეს მოხდა.
ახლა კი ამ დილით უკანასკნელად ხედავდა შვილს, რომელმაც მამის მისალმებაზე მხოლოდ რაღაც ჩაიბუზღუნა, მერე გაშლილ ხელისგულს ტყლაშანი გაადენინა ცხენის გავაზე და ისე მოშორდა იქაურობას, უკან ერთი არ მოუხედავს. ალბათ მთლად უძინარი, ჯიბეებში ხელებჩაწყობილი, მაინც მტკიცე ნაბიჯით მიდიოდა სახლისკენ.
ერთი რამ კი მაინც შემორჩა ბავშვობიდან - ჯიუტად (და არა სირცხვილით) ძირს დაღუნული და მხრებში ღრმად ჩამჯდარი თავი. ყოველთვის ასე აკეთებდა, უსაქციელობაზე როცა წაასწრებდნენ. ნეტა, ტყვიებსაც ეგრე თავდაღუნული თუ შეეგება?
გურგენა ლოგინიდან ფეხებს ყოფდა და ფეხებითვე დაეძებდა ჩუსტებს. ეგრე თუ ვერ იპოვიდა, ლოგინის ქვეშ შეიხედავდა და იქ მონახავდა. სამუშაოზე წასვლის დრო იყო. ოღონდ სახლში ფეხაკრეფით სიარულს აღარც კი ცდილობდა, უკვე დიდი ხანი იყო, რაც ცოლის ძილს აღარ უფრთხილდებოდა და ხანდახან განზრახაც კი ახრიგინებდა ხოლმე სამზარეულოში ჯამ-ჭურჭელს...
ჰო, იმის მერე აღარც ცხენი უნახავს. როგორც იმის მოსვლა ვერ გაიგო ვერავინ, ისე - წასვლა.
ბიჭი რომ დაასაფლავა, მერეღა მოისაკლისა მთლად ცარიელად დარჩენილ სკვერში, რომელსაც უკვე ისე ათოვდა, თითქოს მისი შვილის ტყვიებით დაგლეჯილი წითელი ქურთუკიდან გამოფრენილი ქათქათა ბუმბულები დაფარფატებდნენ ჰაერში.
არავინ არაფერი იცოდა.
რატომღაც ეგონა, რომ მუზეუმში სიგრილე უნდა ყოფილიყო. ძალიან დიდი ხნის წინ, უხსოვარ დროში, ალბათ სკოლიდან იყო ნამყოფი რომელიღაც მუზეუმში და ერთადერთი რაც დაამახსოვრდა დიდი, გრილი დარბაზები და სიძველის სუნი იყო.
აქ კიდევ პაპანაქება იდგა, ყოველ შემთხვევაში მეორე სართულზე, რომლის ოთახებში დასიცხული გურგენა დაბორიალებდა და უგულოდ, ინტერესის გარეშე უცქერდა ძვირფას ჩარჩოებში ჩასმულ სურათებს. შორიდან, კიბის უჯერედიდან შემოსული ბიჭების ლაზღანდარობის ხმაც თითქოს მასთან ერთად დაბოდიალებდა მუზეუმის დარბაზებში.
საქმე უკვე თითქმის მოთავებული ჰქონდათ, მაგრამ შემოკლებული მასალების მოსატანად წასული პრარაბი არ ჩანდა, გურგენას კიდევ უქმად ყოფნა არ უყვარდა. ბრიგადა, რომელთან ერთადაც პირველად უწევდა მუშაობა სულ საჩხერელი და ჭიათურელი პატარა ბიჭებით იყო სავსე და თუმცა კი კაი და საქმის მცოდნე ბიჭები გამოდგნენ, გურგენას, როგორც უფროსს და ქალაქელ ხელოსანს, თავი კიტრად არ მოჰქონდა, მაგრამ ცოტა შორს კი ეჭირა. რაც მთავარია უსაქმოდ არ იყო და კარგადაც უხდიდნენ, თუმცა ბიჭები ამბობდნენ - ეს უცხოელების ფულია, წესით მეტიც გვეკუთვნის, პრარაბი რომ არ იპარავდესო.
ეგეთ ლაპარაკებში ჩარევა არ უყვარდა გურგენას, პრარაბი იმის პრარაბია, რო მოიპაროსო - ფიქრობდა, თქმით კი არაფერს იტყოდა ხოლმე. ჩუმად ცალკე ყოფნა ერჩია ყველაფერს.
ახლა უსაქმოდ იყო და ტყუილა ლაყაფს, ისევ მუზეუმის მუქთად დათვალიერება გადაწყვიტა.
მაგრამ ნახატები დიდად არ მოსწონებია. გუდიაშვილსა და ფიროსმანს ტელევიზორიდან და კალენდრებიდანა სცნობდა. პირველს არა უშავდა, მეორეს კიდე ვერაფერი გაუგო - ლომი ლომს არა გავდა და დათვი დათვს... მოკლედ, მთელ იმ მუზეუმში ერთადერთი სურათი მოეწონა, მარტო იმასთან გაჩერდა დიდხანს. მთაში, კოშკებთან ომი იყო გამართული - ნამდვილი ომი. ბუღი იდგა და ამ ბუღში ადამიანები თოფებით, დამბაჩებით, ხმლებით, ხანჯლებით, ქვებით - ყველაფრით, რაც ხელში მოხვდებოდათ, ერთმანეთს სიცოცხლეს უსწრაფებდნენ. აი, ეგეთი ნახატები მოსწონდა გურგენას.
ომის გამო კი არა, უბრალოდ, ყველაფერი ნამდვილსა გავდა - მთებიც, კოშკებიც, მეომრებიც, იმათი მოქნეული ხმლებიც და ტკივილისგან დაკვრანჩხული სახეებიც. ეტყობოდათ, რომ მართლა იბრძოდნენ.
ომის ყურებით რომ გული იჯერა, დარბაზი დატოვა და კიბეზე გამოიხედა. ემულსია და საღებავები ისევ არ მოეტანათ და გურგენამ ერთი წრეც დაარტყა მეორე სართულს და, ის იყო, ისევ იქით უნდა გამართულიყო, საიდანაც იმერული ყაყანი ისმოდა, რომ უეცრად შედგა და მერე ფიროსმანის დარბაზისკენ გატრიალდა, იმაში დარწმუნებული, რომ რაღაც გამორჩა, რაღაც რაც თვალმა დაინახა და გულმა ვერა. თუმცა ზუსტად არ იცოდა, რას ეძებდა, მაინც სწრაფად მიაბიჯებდა. უცნაურად გრძნობდა თავს, თითქოს დანამდვილებით იცოდა, რომ სწორედ ახლა და აქ, ამ ზაფხულის პაპანაქებით გავსებულ ოთახებში, რაღაც ისეთი უნდა მომხდარიყო, რაც ყველაფერს შეცვლიდა...
დაინახა თუ არა მიხვდა, რომ მისკენ მოდიოდა. ოღონდ შეეშალა: ალბათ სწორედ გულით დაინახა და თვალს კი გამორჩა წეღან...
ვითომ არაფერი. ერთი პარაოზი და ზედ გამობმული ოთხი ვაგონი, მიწაზე დაყრილი ტიკები და ქვევრები, პარაოზში მემენქანე ზის, მატარებელში - მგზავრები, უკან დათოვლილი მთები და ჩამავალი მზე, თუ ამომავალი მთვარე - უფრო მთვარე.
თითქოს არაფერი. მაშინ რატომ აღელდა გურგენა ასე ძალიან? ამ ნახატის შემხედვარეს ასე ცოცხლად და მკაფიოდ რატომ ჩაესმის მის ლოგინში ჩასაკოტრიალებლად გამოქცეული ფეხშიშველი ბავშვის ფეხების პარტყუნი? იმიტომ, რომ ნახატი, პარაოზის ორთქლიანი მილი, ტიკების გრძელი ჩრდილები, მთვარის შუქზე არეკლილი მთები და იმავე შუქით გავსებული ველიც, ღამის მგზავრებიც, მთელი ტილოს შავ-ყვითელი ნათება, ძალიან ნაცნობ, სულ მთლად გამჭვირვალე და წამიერ, ასე ადვილად გასაწყვეტ და დასაკარგ ბედნიერებას ასხივებს... გურგენას ცრემლით ევსება თვალი, ოღონდ ახლა საკუთარ თავთან ერთად სხვაც ებრალება, რადგან მშვენივრად ესმის, როგორია ამის განცდა და მერე დაკარგვა, თუნდაც ეგეთი წამის ტილოზე გაცოცხლება შეგეძლოს.
- ეს "კახეთის მატარებელია," - ესე მოულოდნენლად ჩაესმა ყურში, რომ კინაღამ ადგილზე შეხტა.
როდის შემოვიდნენ ეს ორნი? როდის ამოუდგნენ ზურგს უკან? საიდან გაჩდნენ ამ ორშაბათ დღეს დახუთულ მუზეუმში?
- აი, დააკვირდით ლიანდაგს, - კაცი მაღალი იყო, მისი ხნისა, გოგო - ახალგაზრდა და ჯიშიანი, ბლოკნოტით ხელში, კაცის ნალაპარაკევს იწერდა, - ორთქმავალთან ლიანდაგი არის, მატარებლის ბოლოს კი - აღარ, - გურგენამაც უნებლიედ ნახატს გახედა და დარწმუნდა, რომ კაცი არა ტყუოდა, - სად წავიდა ლიანდაგი?
"მართლა სად წავიდა?" - გაუკვირდა გურგენასაც.
- ის მხატვარს არ დასჭირდა და თავს უფლება მისცა, მეორე მხარეს აღარ დაეხატა. ასეთ რაღაცას დილეტანტი ვერ გააკეთებს. ეს პროფესიონალის ნამუშევარია. "ნაივი", რაც გულუბრყვილოს ნიშნავს და რასაც ხშირად აბრალებენ ფიროსმანს, და პრიმიტივისტი, როგორც თქვენ ბრძანეთ, ამას ვერასოდეს გააკეთებდა.
"ვაა" - გულში გაიოცა გურგენამ.
ბევრი ვერაფერი გაიგო, მაგრამ ჭკვიანი კაცისთვის ყურის გდება მაინც საინტერესო იყო.
კაცს რაღაცნაირი დაღლილი თვალები ჰქონდა და გამხდარ სხეულზე ნაცრისფერი კოსტუმი ცოტა დაფეხვილად აჯდა. ახალგაზრდა და ბლოკნოტისკენ ლამაზად წახრილ გოგოს გვერდით ისიც რაღაც ნახატს დამსგავსებოდა.
- მაშინ, აი ეს ჩიტები? - გოგომ კალამი ბლოკნოტს მოსწყვიტა და სამი ყვითელი ფრინველისკენ გაიშვირა, გვერდით ჩამოკიდებულ სურათზე თაიგულით ხელში მდგარ ფაშფაშა ქალს რომ დასტრიალებდნენ, - განა ეს ჩიტები პრიმიტიული არ არის?
- რატომ პრიმიტიული? ეს სიყვარულია. სიყვარული კი პრიმიტიული ვერ იქნება, - კაცმა რაღაცნაირად ისე გაუღიმა გოგოს, რომ გურგენას გული ჩასწყდა, ისევ ბლოკნოტში ჩაფლულმა გოგომ ეს ღიმილი რომ ვერ დაინახა...
- ფიროსმანის ზოგიერთ ნახატებზე შეიძლება მართლა ვთქვათ, რომ ისინი გულუბრყვილოა, მაგალითად: "რუსეთ-იაპონიის ომი", ან ნადირობის სცენები, წინა დარბაზში რომ ვნახეთ. ომში თვითონ არ ყოფილა და არც ნადირობა ყოფილა მისი საქმე. აქ კი სხვა არაფერია, თუ არა სიყვარული. ეს ქალი უყვარს და სიყვარულს ასე გამოხატავს - ჩიტებით. ჩიტებით ეფერება.
მე მგონი გენიალურია... აქეთ მობრძანდით!
გვერდით გადაინაცვლეს და გურგენაც ფეხდაფეხ მიჰყვა. იმაზე ფიქრი აღარ დაუწყია - უხერხული არ იყოსო. გრძნობდა, ამ კაცისგან ბევრი რამის შეტყობა შეეძლო...
- "ალაზნის ველი". ეს ხომ მთელი ცხოვრებაა. ძალიან მიყვარს ეს ნახატი. ყველაფერი აქ არის: ქეიფი, წისქვილი, დღესასწაული, ყაჩაღები.
როგორც ცხოვრებაში - ჭირი და ლხინი ერთმანეთის გვერდზე. არ არის გამორიცხული, რომ ფიგურა, რომელსაც ნახატის მარჯვენა კუთხეში ძარცვავენ, - გურგენამ თვალი გაადევნა და მართლა გაოცებულმა აღმოაჩინა ნახევრადგახდილი ულვაშა კაცი, რომელსაც თოფიანი ხალხი დასტრიალებდა, - რომელიმე ის არხეინი მოქეიფე იყოს, მარჯვენა კუთხეში რომ ყანწსა ცლის.
"უყურე შენ?" - გაიფიქრა გურგენამაც - "მართლა ყველაფერი ერთად ჩაუტევია იმ დალოცვილსო."
- როგორი სიზუსტით და თან სიყვარულით არის შერჩეული ფერები. აი, ფიროსმანის "კალოს ლეწვა", მისი ჭრელი ჭილოფები. ამ ნახატში იმხელა სიყვარულია, რომ, ასე მგონია, ამ თივის ზვინის სარს მეც დავეგებოდი - პირდაპირ ხელებგაშლილი ჩამოვეხეოდი ზედ...
ეტყობა, ამ ჯერზე ისეთი რამე თქვა, რომ გოგომ იკადრა ბლოკნოტისთვის თვალის მოცილება და კაცს ამოხედა. მანაც ისევ, ზუსტად წეღანდელივით, გაუღიმა თავისი უცნაური, დაღლილი თვალებით. გოგომაც გაუცინა.
"მიდი, ბიძა, მიდი!" - კაცურ ამბავში გაუგო გურგენამ, მაგრამ როდესაც სხვა ნახატისკენ გადაინაცვლეს, თუმცა გრძნობდა - სრულიად ზედმეტი იყო, მაინც უკან მიჰყვა. სხვანაირად ვერ მოიქცეოდა - ისე ეჩვენებოდა, თითქოს ჭინჭყლი "ხაზეინის" პრეტენზიებით დაღლილს, ჰა და ჰა, უნდა დაეყენებინა ის ფერი, რომელსაც დამკვეთი თხოვდა, ოღონდ ახსნით ვერ უხსნიდა წესიერად.
არა, ახლა გურგენა ამ ორს ვერაფრით მოსცილდებოდა.
- აი, ეს ძალიან მისეულია. კრუხი, მამალი და წიწილები. უკან კი - ამბავი ხდება. ესე იგი, აქაც მთელი სამყაროა და არა მხოლოდ ქათმები...
არა, ეს კაცი ნამდვილი აუწონავი ოქრო იყო - ყველაფერს ათიანში არტყამდა. ქათმების უკან მართლა რაღაცა ხდებოდა - რაღაც მნიშვნელოვანი...
- ესეც ჩვენი "მეეზოვე"... "ელდორადოს" დარაჯი თავისი გასაჭირით, მოხუცებულობით, ჭაღარით...
შეულამაზებელი და ამავე დროს მნიშვნელოვანი. ერთდროულად მეეზოვეც არის და წმინდანიც...
- როგორ კაცო?! - გურგენა საკუთარმა ხმამ დააფრთხო, ისე ხმამაღლა გაისმა მუზეუმის ცარიელ დარბაზებში. ორივემ მას გამოხედა, თითქოს პირველად შეამჩნიესო. წამით იმათი თვალით დაინახა საკუთარი თავი - საღებავის შხეფებით გაწუწული, თავზე გაზეთის სამკუთხა ქუდით, ძალიან პატარა და უმნიშვნელო ამ ნახატების ფონზე. მაგრად შერცხვა თავის ხმამაღალი სიტყვისა, მაგრამ უკვე გვიანი იყო...
- ბატონო? - არა, კაცი არ გაბრაზებულა, გოგოც იღიმოდა - რა ბრძანეთ?
- წმინდანს როგორ გავს მეეზოვე? - უკვე ხმადაბლა, მორიდებით იკითხა გურგენამ.
- საქმეც მაგაშია, - გაეცინა კაცს, - სხვა მხატვრის დახატული არ ემგვანებოდა, ფიროსმანისა კი გავს. ერთი მისი თანამედროვე მედუქნე თუ მიკიტანი ამბობდა: "ნიკალას სურათები, ჩემთვის იგივე ხატებიაო". შესანიშნავი ნათქვამია, - კაცი ისევ ბლოკნოტიან გოგოს მიუბრუნდა, - ის უბრალო ადამიანი ინსტიქტურად მიხვდა, რომ ფიროსმანი შუასაუკუნეობრივ საეკლესიო მხატვრობის ტრადიციებს აგრძელებდა, ოღონდ ამას თანამედროვედ აკეთებდა...
"ხატი", - გურგენამ თავში შემოსარტყმელად გამზადებული ხელი დროზე გააჩერა და პირ-ნიკაპი მოიჭმუჭნა მხოლოდ.
დადგა ფერი - ისეთი როგორიც უნდა დამდგარიყო. კიდევ დადგა წამი, როდესაც გურგენას დაღლილი და დაძაბული გონება მეტს ვეღარაფერს მიიღებდა ახალს და ისიც თავჩაღუნული გაბანცალდა გასასვლელისკენ, მიღებული ცოდნით დამძიმელბული. ის ორნი კი სადღაც დარბაზების სიღრმეში დატოვა.
როდესაც კიბის თავზე გამოვიდნენ, გურგენა საფეხურებზე იჯდა, ბიჭებისგან ცოტა განცალკევებით და ეწეოდა. სიგარეტს თავის სამკუთხა ქუდში აფერფლებდა - სანამ პრარაბი საღებავებს მოიტანდა, კიდე ასს გააკეთებდა ეგეთს.
- დამირეკავთ? შემატყობინებთ, როცა დაიბეჭდება? - კაცმა უკანასკნელად გაუღიმა.
- ეხლავე გეტყვით, პირველივე ნომერში იქნება, ხუთშაბათის. - გოგომ დასამშვიდობებლად გაუწოდა ხელი, - ესეთ მასალას არავინ გააჩერებს.
იმერლებს კოხტად აუარა გვერდი და კიბის ფართო საფეხურებს რომ ჩარბოდა, ერთხელაც ასწია თავი და ზევით დარჩენილ კაცს ხელი დაუქნია. იმანაც აუწია საპასუხოდ, ოღონდ აღარ გაუღიმია. დაღლილ თვალებში მოწყენა ჰქონდა ჩამდგარი.
მერე სიგარეტი გააბოლა და ორივე ხელით მოაჯირს დაეყრდნო. მოაჯირიდან სიგარეტის კვამლი პირდაპირ ზევით, მაღალი ჭერისკენ ადიოდა.
გურგენა წამოდგა და ფრთხილად მიუახლოვდა. გადაწყვიტა ერთხელაც შეეწუხებინა - რაც შეიძლება ზრდილობიანად ეკითხა.
- ბოდიში მომითხოვია, უკაცრავად...
ხის მოაჯირს დაყრდნობილმა კაცმა ამოხედა, თავი დაუქნია - გისმენო.
- ცხენები თუ ყავს დახატული იმას... ფიროსმანს...?
- რამდენიც გინდათ, თქვენც ნახავდით, - კაცმა სიგარეტიანი ხელი მოაჯირს მოაცილა და ნაპაზი დაარტყა. თითები მასაც გურგენასავით წევისგან ჰქონდა გაყვეთლებული, - მაგრამ ცალკე ცხენის პორტრეტი, აი, როგორც ლომის, ხარების, დათვის, შვლის, არ გვაქვს, თუმცა შეიძლება ცხენიც დახატა და უბრალოდ ჩვენამდე არ მოუღწევია...
სწორედ ამ დროს დაიღრიალა ქვევიდან პრარაბმა.
მანქანიდან მასალების გადმოსაზიდად ეძახდა, მაგრამ გურგენას ამ ბოლო კითხვის გარეშეც უკვე ყველაფერი გარკვეული და გადაწყვეტილი ჰქონდა, ყველაფერი იცოდა, რაც სამუშაოს დაწყებისათვის სჭირდებოდა...
მუზეუმის კიბის გრძელი და ფართო საფეხურები ისე ჩაირბინა, რომ მხოლოდ ამ ახალ, მისთვის უჩვეულო სამუშაოზე ფიქრობდა, რომელიც ყველაფერზე მნიშვნელოვანი იყო, რაც აქამდე ჰქონდა გაკეთებული და მხოლოდ დაცარიელებულ კიბის თავზე საღებავებით უკან ამობრუნებულსღა გაახსენდა ის მცოდნე კაცი, რომელმაც დააკვალიანა და თვალები აუხილა, მერე კი ისე გაქრა, რომ გურგენამ მადლობის თქმაც ვერ მოასწრო.
და გურგენამაც დახატა თავისი ერთადერთი ნახატი, თუმცა იმაზე მეტად გაუჭირდა, ვიდრე მოელოდა.
ბევრი ირბინა ბაზრობებზე მასალების შესარჩევად, ბევრ საქმეს მოსცდა, ბევრიც იწვალა, მაგრამ დახატა. შუშაბანდი ჩახერგა და იქ მუშაობდა. იქაურობას არავის აკარებდა, ცოლსაც კი აუკრძალა შემოსვლა. ლოგინში მოუსვენრად ელოდა ხოლმე მზის ამოსვლას, დილის დადგომას, რომ ფეხაკრეფით შუშაბანდში შეპარულიყო. ბოლოს ლეიბიც იქით გადაიტანა და იქვე ეძინა.
აივანზე ისევ დარბოდნენ ბავშვები, დიდები ნარდს და დომინოს თამაშობდნენ, ბარიდან ლუდი და თევზი მოჰქონდათ და ეზოში პურმარილსა შლიდნენ... თავიდან გურგენასაც ეძახდნენ, მაგრამ რამდენჯერმე რომ უარი მიიღეს და თანაც ისიც გაიგეს, რითი იყო დაკავებული, ხელი ჩაიქნიეს: "სულ გაბერა საცოდავმაო..." ზოგი შვილის ამბავს აბრალებდა, ზოგი მილიციაში ცემა-ტყეპას, ზოგიც - ორივეს ერთად.
ბოლოს კი პირღიები დარჩნენ, როცა გურგენამ თვენახევრის მუშაობის შემდეგ ყველანი, დიდიან-პატარიანად, შუშაბანდში შეყარა, ხელის მოხდენილი მოძრაობით ტილო ჩამოაძრო ნახატს და: "პივები გამოიტანეო" - ცოლს უთხრა.
- ამას ეხლა კაი ჩარჩო და, შეიძლება, მშრალ ხიდზეც იყიდოს ვინმემო - ვიღაცამა თქვა.
გურგენა იღიმოდა და მხრებს იჩეჩავდა, თავისთვის კი იცოდა, რომ ვერასოდეს შეელეოდა ნახატს, რომლიდანაც სასაცილოდ ყურებპარტყუნა, ოდნავ დიდთავა და ცოტა ფეხებგაფარჩხული ცხენი იცქირებოდა.
ცხენს მთვარე დანათოდა (გურგენამ ნამგალა დახატა - ვინმეს მზეში რომ არ არეოდა), მის ზურგს უკან კი კიდევ ორ ფიგურას გამოარჩევდა დაკვირვებული თვალი. ერთს - ხელები ზევით ჰქონდა აწეული და შეშინებული ჩანდა. მეორე კი, წითელქურთუკიანი, თოფს უმიზნებდა - გაძარცვას თუ უპირებდა. ჰო, კიდევ, წითელქურთუკიანს თავზე რამდენიმე ფერადი ჩიტი დასტრიალებდა. ეგ იყო და ეგ - გურგენას ნამუშევარი...
კაცმა რომ თქვას, გურგენას მადლობის ნიშნად სადმე იმ მოწყენილი მუზეუმის კაცის ჩახატვაც უნდოდა, კიბეზე ჩამავალ ახალგაზრდა გოგოს ზევიდან რომ დასცქეროდა დაღლილი თვალებით, მაგრამ ადგილი ვერ მოუნახა. თანაც იმ კაცის სიტყვებიც ახსოვდა და იცოდა, რომ რასაც კარგად არ იცნობდა, იმის დახატვა გაუჭირდებოდა. შეიძლება, ცოტა გულუბრყვილო გამოსვლოდა და კიდევ ისეთი - რაღაცნაირი.
ის სიტყვა გურგენას უკვე აღარ ახსოვდა...
მაგიტომაც აღარ ჩახატა - ვეღარ გაბედა...
თავს ზევით, კიდე, ძალა არ არის..
