მიმდინარეობს საიტის მიგრაცია!

 
წერილის გაგზავნა!
თემატიკა
ქალბატონებს მამაკაცებს ბავშვთა სამყარო ლიტერატურა ჯანმრთელობა ფსიქოლოგია სექსი ბიზნესი შოპინგი მოდა ეტიკეტი რელიგია შეუცნობელი ავტო+ ენციკლოპედიები საიტის შესახებ
 
 

პოეზია
პოეზია - ცნობილი ავტორები

 

თაფლის შესახებ
ყველაფერი თაფლის შესახებ

საიტების მონეტიზაცია

ფული ინტერნეტით
ფული ინტერნეტით

 

 

ვებ კატალოგი
ვებ-კატალოგი - Aura.Ge

 
  ნანახია 358 - ჯერ |  
შრიფტის ზომა

 

ესპანური სისხლი

 

- ქართველ მწერლებს ჩემი სალამი და უღრმესი პატივი! გთხოვთ მიცნობდეთ:

ნაკაცარი გახლავართ, ვინმე გივი შადური. ნუ შესწუხდებით, ბატონებო. მეტი რა უნდა გივისა, გარდა კახური ღვინისა, ეხე-ხე! ნუ შეშინდით-მეთქი, ყმაწვილებო: მეტოქეობას არ გაგიწევთ: ჩემი პოეტური მარაგი ამ ერთი სტრიქონით იწყება და ამითვე თავდება, თუმცა...

თუმცა ვინ იცის, რა იმარხება ამ გულში! ვინ იცის! ვინ მეტყვის! ვერავინ, არავინ! ჩემი გზა სხვა გეზით რომ წასულიყო, ან მე თვითონ სხვა გზას რომ გავყოლოდი... ეეჰ, ეშმაკსაც წაუღია ყველა გზები! ტყუილად ხარჯავთ მათთვის, მეგობრებო, დროს და რითმებს, აზრებსა და სიტყვებს, რადგან გზებს არც აზრი აქვთ, არც გეზი, არც სათავე და არც დასასრული. თუმცა, მაპატიეთ, ყმაწვილებო, შევცდი. ახლაც შევცდი, რადგან მე თვითონ თავით-ფეხებამდე, ან, როგორც უწინ ამბობდნენ, თხემით-ფეხამდე მარტო შეცდომებისგან და კახურისგან გახლავართ ნაკეთები.

ყოველ გზას აუცილებლად დასასრულიც აქვს. უწინ იტყოდნენ ხოლმე: ყველა გზები რომისკენ მიდისო. მე კი მოგახსენებთ: ტყუილია, ჭორია! ყველა გზები და ბილიკები იმედების ნანგრევებზე იყრის თავს. რაო? რა მიბრძანეთ? დავბრძანდე? ეგ სიტყვა მეხამუშა, გადავეჩვიე. ახლა იტყვიან ხოლმე: დაეგდე, ან გაეთრიე, თუმცა თქვენი თავაზიანობა არც იმდენად საოცარია: შვენის მწერალს ზრდილობის გუშაგობა. მადლობას მოგახსენებთ, ბატონებო. ერთხელ კიდევ ინებეთ საწყალი გივი შადურისგან თბილი სალამი და უღრმესი პატივი. დაუჯერეთ, მეტი აღარაფერი გააჩნია. თუ შეიძლება, მაგ ღვინის მარკა მაჩვენეთ. ჰმ, მომწონს თქვენი გემოვნება, ერთ ჭიქას გეახლებით, მეტს არა, თორემ...

დიახ, ყმაწვილებო, ვინმე გივი შადური გახლავართ - ერთ დროს კაცი კაცური, თავმომწონე, ამაყი და ქედფიცხელი. ერთ დროს მეც მივოდა - ისევ ძველი სიტყვა ვიხმარე, უნდა მეთქვა: მყავდა - დიახ, ერთ დროს მეც მივოდა ოჯახიც და მეგობრებიც, ახლა კი... ეჰ, დავანებოთ თავი ჩემს ახლანდელს: იგი შავია, ვითარცა ჩემი მომავალი და მძიმეა, როგორც ჩემივე სული. ისიც მეყოფა, რომ ახლა თქვენისთანა პატივცემულ გვამთა შორის ვზივარ - ისევ ძველი სიტყვა წამომცდა! - და ამისთანა სუფთა ღვინოს ვსრუტავ. თუ გნებავთ, ერთსაც გეახლებით. დამისხით, გმადლობთ, ბატონო ჩემო, დიდად გმადლობთ.

რა მიბრძანეთ? საიდან გიცნობთ მგოსნებს? ხე-ხე! ერთ დროს ხალხისგან არც მე ვიყავ გამოკლებული. ქართული მწერლობის ერთგული ყმა და მუდმივი მუშტარი გახლდით. ვცდილობ არც ახლა ჩამოვრჩე, მაგრამ... წყალწაღებულიც ლამობს ნაპირს არ ჩამორჩეს, ეხე-ხე, და მეც იმის დღეში ვარ.

მაშ ასე, ბატონო... - აირია მონასტერი, აღარ ვიცი რა ვიხმარო, - ბატონო, მოქალაქევ თუ ამხანაგო... მაშ ისევ სიტყვა "მეგობარი" გირჩევნიათ? ინტიმურია, მეც ვამჯობინებ. დიახ, იმას მოგახსენებდით, გივი შადური გახლავართ-მეთქი - კაცი უქმი და ტაბარუკი.

რას მიყურებთ ეგრე გაკვირვებითა?

ნუთუ სახე არ გინახავთ გივისა?

მეგონა, ყველა მიცნობს-მეთქი. რაო, მაშ თქვენც გაგიგიათ ჩემი მგრგვინავი სახელი? რა თქმა უნდა, გაიგებდით, ვინაიდან, - ისევ ძველი სიტყვა მომადგა, ვინაიდგან გულისხმიერნი ბრძანდებით და ზოგჯერ ხვალინდელს დღევანდელზე უკეთ ხედავთ ხოლმე. ე-ეჰ, ჭაბუკებო, ამირანებო!

"სოფელი იმად არა ღირს,

კაცი ნატრობდეს ჟამს გრძელსა.

ფუჭია თქვენი სიცოცხლე თუ

ვერას არგებთ შადურსა."

ხა-ხა! აი როგორი ანდერძი დაუტოვებიათ თქვენთვის თქვენს წინაპარ მგოსნებს. მაშ მეც მარგეთ, ქუჩუკ-ყარამანებო და მომაწოდეთ ეგ დედალი. მაშ ჩემი გვარი გეუცხოვათ? არა უშავს-რა, მოგეხსენებათ:

"ათასად გვარი დაფასდა,

ათი ათასად ზრდილობა,

თუ გივი თვითონ არ ვარგა,

ცუდია გვარიშვილობა."

და თუ სუფრაზე მაინც არ ვივარგე, კინწისკვრით გამაგდეთ და... ერთი სავსე ტიკჭორაც მომახალეთ.

მეგობრებო! ეს სუფრა საიდუმლო სერობას მომაგონებს. მხოლოდ ქრისტე და იუდაღა გაკლიათ. ღმერთმა თუ ბედმა, ან ღმერთმაც და ბედმაც აგაცდინოთ ორივენი: სადაც ერთია, მეორეც თან ახლავს. მადლი კი გაგიმრავლდეთ, ვითარცა ვარსკვლავნი ცათა ზედა და ქვიშანი ზღვათა შინა (ისევ ძველებურმა გამკრა!).

ქრისტე ღმერთი ცაში აფრინდა, ყმაწვილებო, ნუღარ ელით, აღარ დაგვიბრუნდება. აფრინდა და თვისი მძიმე ჯვარი ჩვენ, საბრალო კაცუნებს დაგვიტოვა. სანუგეშოდ ისღა დაგვრჩა, რომ ერთგულად ვზიდოთ ეს ჯვარი ჩვენი და შრომის ოფლი მიწას ვადინოთ~. მაგრამ, მეგობრებო, უმადლოდ ჯვარის ზიდვა ქვის ადამიანსაც არ შეუძლია. მადლი შრომის მოსაწმენდი პირსახოცია, ჯვრის საზიდავი ურემია, რომელსაც კამეჩის ნაცვლად ადამიანი მიაგორებს, რბილი ნოხია, გოლგოთის გზაზედ დაფენილი, ამიტომ გისურვეთ ადამიანური მადლი, თორემ მე... კარგა ხანია, რაც მე თვითონ ეს პირსახოციც დამეფხრიწა და ნოხიც გამომეცალა. ალბათ, ამიტომ დამემსხვრა შრომის ურემიც. აღარ ვეზიდები მას კამეჩივით. ამჟამად მე, ჩემო მასპინძლებო, უფრო სირსა ვგევარ უდარდელს და უზრუნველსა. არცა ვხნავ, არცა ვთესავ, არამედ, თქვენისთანა მადლიანი ხალხის წყალობით, თითქმის მუდამ მაძღარი გახლავართ.

ნასუფრალი - აი ჩემი ულუფა. მეტიც არ მინდა.

მე, ჩემო კარგებო, ბრწყინვალე წინამორბედი არა მყოლია და მე თვითონვე გახლავართ ჩემი წინაპარი, და ალბათ ამიტომ გავაჩინე ჩემი თავი ბოგანო, სათრეველა, `მწირი და მიუსაფარი~. მე უკვე ნაკაცარი ვარ. წარსულმა მომატყუა, აწმყო მაწვალებს, მომავალი მაშინებს და ისე დავდივარ ამ ქვეყნად, როგორც ქვრივი სასაფლაოზე და, რადგან მიმავალი ვარ, ამიტომ ქროლას სირბილი მირჩევნია, სირბილს - სიარული, სიარულს - დგომა, დგომას - წოლა, წოლას - ძილი, ძილს კი - სიკვდილი. თქვენ კი, ამირანებო, ახლაღა მოჰქრით და ყველაფერს მოანგრევთ. რაღაც ჰქუხს თქვენს სისხლში, ვიღაც მღერის მაგ სულში, რაღაც იწვის მაგ გულში, ფრთხილად, მზეჭაბუკებო, ის ვიღაც თუ რაღაც არ დაადუმოთ, არ ჩააქროთ, ბუს ფარშევანგი არ მოაკვლევინოთ, და ესეც იცოდეთ:

სულიერ მოდუნებას ისევ თავის მოკვლა სჯობია, და ესეც დაიხსომეთ:

"სმა-ჭამა დიდად შესარგი,

დება რა სავარგულია,

რასაცა იტყვით, თქვენია

რაც არა - დაკარგულია."

თქვენცა თქვით თქვენი სათქმელი, გარდანქეშნებო! თქვით და იმღერეთ, იცინეთ, შეიყვარეთ.

- მხიარული ვინმე ყოფილხართ, გივი შადურო

- რა მემხიარულება! ჩემს გულში ხშირად ცეცხლი წვიმს, ჩანგლით დაჭრილ ლოქოსავით ვფართხალებ, ზოგჯერ ჩემივე თავს ვატყუებ და ჩონჩხივით ვიცინი. მაინც ვიტყვი: ერიდეთ ყველას, ვინც არ იცინის, არც მღერის, არც სვამს და არც არშიყობს. ასეთი კაცი სამოთხეში შეგიპატიჟებს და ჯოჯოხეთში გიკრავს თავს.

ღვინო საწამლავია, მაგრამ ყოველივე ნაჭარბიც საწამლავია: საჭმელიც და წამალიც, ძილიც და შრომაც, ცოდნაც და სიყვარულიც. ზოგი ათასს მოინელებს, ზოგი კი ერთსაც ვერ მოერევა. ზომიერება ნამდვილი ღმერთია, და ვინც მას მიაგნო, ამ ქვეყნადაც ცხონებულია.

ღვინო და სიმღერა უნდილ ხორცს მიერეკება, მჩატე სისხლს ცეცხლს უკიდებს და დუნე სულში ზენარული თრთოლვას იწვევს სუფრაზე მეგობრის გული იხსნება იქ ხაზინები და ჯადოები აწყვია. მიიღეთ და მიეცით, უკმიეთ და შეიყნოსეთ. აქ იქმნის კოლექტური შთაგონება, აქ ივიწყების წვრილი ვარამი, აქ იჭედების გენიალური სათქმელი და აქვე ღვივდება მიფერფლილი ნაღვერდალი. მეც ვიცი ზოგი სუფრაზე ბრიყვდება, მაგრამ დამიჯერეთ, ბრიყვი, ჰიმნის მღერის დროსაც ბრიყვია, მე კი ადამიანს ვგულისხმობ, რომელიც სიკვდილის წინაშეც ნამდვილი ზეკაცია.

მეგობრებო, მე ძველი ელინის მოტრფიალე ვარ და აგრეთვე შექსპირის, რომელიც ჰამლეტის პირით ზომიერებას ჰქადაგებს: დალიეთ! მაგრამ ნუ გაილეშებით. გაიცინეთ, მაგრამ ცხენივით ნუ აჭიხვინდებით, იმღერეთ, ოღონდ ნუ აბღავლდებით, შეიყვარეთ, მაგრამ ნუ გახელდებით და ქვეყნის ბედს თქვენს ხოშზე ნუ ჩამოჰკიდებთ.

მე მიყვარს ქართული სუფრა, სადაც მგოსანი შეზარხოშებულ ანგელოზად დაიქცევა და გულში წინასწარმეტყველთა ღველფს გაიღვივებს, ხოლო ყოველივე დანარჩენი მურდალი ლოთობა და შებილწული საღორე გახლავთ, თუმცა - რა მალაპარაკებს - ანგელოზი საღორეშიც ანგელოზია, ღორი კი სამოთხეშიც ღორია.

მაშ იცხოვრეთ ჭაბუკებო, სანამ გეჭაბუკებათ, შემდეგ კი შემდეგში ჩემთან ერთად იტყვით ჭაბუკობაში ცხოვრების გამოყენება არ ვიცოდით. სიბერეში კი აღარ შეგვიძლია, მაგრამ შორს თქვენგან ეს უჟმური! შორს სიბერეც და მისი მსახვრალი სიბრძნით დაორსულებაც!

ყმაწვილებო, წეღან სამოციქულოთი მოგაბეზრეთ თავი, ახლა კი საცრემლოში ჩაგყარეთ ნუ მემდურებით, მეპატიება. ყველას გიცნობთ, ამირანებო, გიცნობთ. კიდევ ბევრი მაქვს სათქმელი, მაგრამ თქვენ მერე გაგიხსენებთ. ახლა კი... რაო, რა მითხარით? გნებავთ ჩემი ვინაობა გაიგოთ? მესმის თქვენ ნამდვილად სხვა რამ გინდათ შეიტყოთ: - "Как дошел ты до жизни такой". კეთილი და პატიოსანი. აგრე იყოს. გიამბობთ. საამბობი კი ბევრი მაქვს, ძალიან ბევრი. ვიცხოვრე, ვიარე, ვნახე და გავიგე. მეც მრავალი გადამხდა, მადლობას ამბების თხრობით თუ გადაგიხდით, რადგან ამაზე მეტი არაფერი გამაჩნია. მაშ მოისმინეთ და გახსოვდეთ, რომ „სულით და გულით მიძღვნილი, მცირედიც შეიწირების“.

მაგრამ მეგობრებო, მოთხრობის წესს უნდა ვუღალატო, ჩემი ცხოვრების დასასრულიდან უნდა დავიწყო. მიზეზსაც მოგახსენებთ თავი და თავი სათხრობელი ეს არის - რამ დამწია, ვინ ჩამაგდო ამ ორმოში? დანარჩენი მერე იყოს. თუ კიდევ მიმიშვით თქვენს სერობაზე, არიფიონზე, ანუ რიგის პურზე თუ ჩემი ამბები მოსმენის ღირსი გამოდგა, ხოლო თქვენ მოთმინება აღმოგაჩნდათ, მიმსახურეთ „ა ვოტრ პლეზირ, მესიე“.

თუმცა ესეც სათქმელია, მეგობრებო: მსმენელის მოთმინება რა სახსენებელია! თუ მთხრობელი უშნოდ იცოხნება, ბავშვსაც ყურები დაუჭკნება მაგრამ თუ მოამბე ოსტატობს, მკვდრებიც კი წამოიწევენ მოსასმენად.

ისიც ჩემზე უკეთ მოგეხსენებათ, რომ მოთხრობაში. თავდაპირველად. მთლიანი, შეკუმშული ამბავი უნდა იყოს ჩასხმული. ყოველივე დანარჩენი უბრალო სამკაულია, როგორც კოხტა კაბა მასზე უფრო მშვენიერ სხეულზე ჩაცმული.

გარდა ამისა, მოთხრობა ისარივით პირდაპირ მიზნისკენ უნდა მიდიოდეს. ისიც გეცოდინებათ, რომ მოთხრობის დასაწყისი, დასასრული და სათაური ნახევარ გამარჯვებას უდრის. ამიტომ თუ ვინმემ გამოიყენოთ ჩემი ნათხრობი, გთხოვთ შესაფერი სათაურიც გამოუძებნოთ, მაგალითად, - აი, თუნდაც ჩეში გვარი და სახელი - გივი შადური. ამ სათაურში შინაარსიც არის, და, თქვენივე ტერშინი რომ ვიხმარო, ფონეტიკურადაც გამართულია

ესეც რომ არ იყოს, გივი შადურს მთელი საქართველო იცნობს, ხოლო დანარჩენს. როგორ მოვერევი - დასაწყისს, დასასრულს, ნაშენობას და ორნამენტს - ეს თქვენი სამსჯავრო იქნება.

მაშ ასე, მეგობრებო, ვიწყებ. სილანს - სმენა და გაგონება.

 

1

 

მეტად კერპი ადამიანი ყოფილხართ, გივი შადურო, - მეუბნება ანტონ აფთარიძე და უფრო მეტად იკუნჭება ბნელ კუთხეში, კედელსა და სარკმელს შუა, ალბათ იმისთვის, რომ მისი სახის თამაში ვერ გავარჩიო.

მე მაინც ეხედავ ჩემს გამომძიებელს, უკვე სამი თვის ნაცნობს. შავი, ტალღოვანი თმა, მაღალი და განიერი შუბლი, ყორნის ცხვარი, ხშირი წარბები და ყვითელი სათვალით აფარებული თვალები. იმ თვალებს ვერა ვხედავ, თანაც ვხედავ, რადგან ვიცნობ: მოუსვენარია, დარცხვენილი და უბადლო. მუდამ სხვასაც გაურბის და საკუთარ თავსაც, თითქოს მარად მანდილით იბურება, რომ არც თვითონ დაინახოს ვინმე, არც სხვას აჩვენოს თავისი სახე და ზრახვა.

აი, ახლაც ეს თვალები ხაფანგში გაბმულ თაგვებივით დარბის და გასაქცევ ხვრელს ეძებს, თითქოს ანტონ აფთარიძეს კი არ დავეჭირე ბოროტ საქმეში, არამედ მე თვითონ ჩამეკიდოს იმის კისერში ხელი.

- მეტად კერპი და ურჩი ვინმე ყოფილხართ, გივი შადურო, იმეორებს და თეთრი და მსხვილი კბილებით კალმის ტარს ღრღნის გამხმარ ჩურჩხელასავით.

სამი თვეა საზარელ ბრალდებას რკინის მარგილივით მივათრევ ნამუსის კისრით: ვითომ ვითაღლითე, ვიჯიბგირე, სხვის სალაროში ჩავყე ხელი. ახლა კი ეს ხელი, ჩემი მარჯვენა, ვითომ შერცხვენილ-შეთხუპნილი, ანტონ აფთარიძეს უჭირავს მარწუხით და მოკვეთას უპირებს. მესმის მისი კილოც, მაგრამ ბრალდებისა მაინც ვერაფერი გამიგია.

- გამოტყდით, ამხანაგო შადურო, - მირჩევს ერთხელ კიდევ და პირისახე ისევ კედლისკენ მიაქვს, თანაც იმუქრება: - თორე-ე-ე-ემ...

„თორემისა“ არა მჯერა. მართალი ვარ თუშური ბატკანივით, ამიტომ ვიღიმები და დაბალი ხმით ვეუბნები:

- თქვენ თვითონვე მოიფიქრეთ: საიდან ჩანს, რომ მე მოლარესთან წილი მედო? ფული გაიტაცა და გაიქცა. ეს ამბავი რომ გავიგე, უმალ შეგატყობინეთ. გარდა ამისა...

- გარდა ამისა, გივი შადურო, მუდამ ძველს იმეორებთ. ათჯერ გავიგე ეგ საბუთი.

- მართალია, მაგრამ თქვენც ხომ ძველ საბუთს იმეორებთ. ახალი კი ვერც თქვენ გიპოვნიათ.

- თქვენ ვერ დაამტკიცეთ თქვენი ალიბი. დამარწმუნეთ, რომ წილი არ გედოთ იმ საქმეში.

თავს ვეღარ ვიმაგრებ და ვიძახი, თითქოს ვკივი:

- აღარ გათავდება ეს ამბავი? სამი თვეა მეუბნებით. დამიმტკიცეთ, დამაჯერეთ, რომ სხვის ჯიბეში ხელი არ ჩაგიყვიათო. მიკვირს, ღმერთმანი! ჯერ თქვენ თვითონვე უნდა დამახვედროთ თუნდაც ფრჩხილისოდენა საბუთი, რომ შემდეგ მე გაგიქარწყლოთ იგი. თორემ სადაური სამართალია!

- ნუ ღელავთ, გივი შადურო!

- როგორ თუ ნუ ვღელავ! - და მართლა ავღელდი. - მე ავად გავხდი, დავილიე, დავდნი.

- არაფერი გეტყობათ.

სამსახურიც დამეკარგა.

- გამოტყდით და ახალს გაშოვით.

- ნუ დამცინით. ცოლ-შვილი მშიერი დამრჩა.

- თქვენი ცოლი... დღესაც ჩემთან იყო.

გულიც და ხმაც უცებ დამიდნა, თითქოს თოვლის გუნდას ცეცხლი შეუკეთესო.

- მართლა?.. ნახეთ?.. ნახეთ ჩემი რუსიკო?

- როგორ არა, დღესაც ვნახე. - რბილად მიშლის საგებელს და ცბიერი კბილებით მიღიმის. - დღესაც ვნახე... მისი სახელი?

- რუსიკო - რუსუდან, - ვაწვდი მე.

- რუსიკო. რუსუდან... ლამაზი სახელია და გრუზა თავი ჩაჰღუნა.

- მერე, რა გითხრათ? რა უთხარით? - ვეკითხები.

- ყველა ცოლი ერთსა და იმავეს ამბობს: ჩემს ქმარს ბრალი არა აქვს, უმანკოა, ანგელოზია, ჩვენც გვშია და გვცივაო, ამიტომ...

- ვიცი. თქვენი პასუხი?

- ვერაფერი სანუგეშო ვერ ვუთხარი. - და სათვალეებმა სარკმელში გაიხედეს - ჯერჯერობით ვერაფერი, რადგან... იმ დროს მე თვითონაც არ ვიცოდი, რომ..

და თითებით მაგიდის ფიცარი ააკაკუნა. არ ვიცი, დამცინის თუ მცდის. მე ვეღარ ვითმენ და ვკვნესი:

- რა ამბავია, რად მაწვალებთ! დროა ჩემი ბედისა გავიგო რაიმე.

- კარგი, კარგი, გივი შადურო, დამშვიდდით. ხვალ ან ზეგ დაუბრუნდებით თქვენს ცოლ-შვილს.

- მართლა? - და წამოვდექი, - არა ხუმრობთ?

- აქ, ამ ოთახში, არასოდეს არ ვხუმრობ. - ცივად მითხრა და თვითონაც წამოდგა.

- მაშ იმედი მექნება.

- ხვალ ან ზეგ-მეთქი. ყოველივე გათავებულია. უბრალო ფორმალობაღა დარჩა.

- ხელისმოწერა, არა?

- დიახ, ხელისმოწერა. მშვიდობით იყავით.

- მშვიდობით ბრძანდებოდეთ. - და ფიცხლად ჩამოვართვი დუნედ გამოწვდენილი ხელი. - გმადლობთ, დიდად გმადლობთ.

კარები რომ გავიხურე, ერთხელ კიდევ შევხედე. სათვალეები მოეხსნა. იდგა და მიმზერდა, მაგრამ თითქოს ვერც კი მხედავდა. შუბლს ისრესდა, თითქოს რაღაცას ფიქრობდა, თითქოს დაკარგულს ეძებდა ან დაწყვეტილ-დაბნეულს კრეფდა.

 

2

 

საბრალოა, ვინც არ იცის, როდის გაუღებენ საპყრობილის კარებს. სასაცილოა და სავალალოც, ვინც იცის და ელოდება. დინჯიც კი გიჟდება. საათობით ეტყობა აშლა და ფორიაქი. ზოგი ჯოხნაკრავ ინდაურივით დაბორიალობს, ზოგი ვაცივით დააბოტებს, ზოგიც ყირამალა დადის და ანცი ბავშვივით აქოთებს იქაურობას.

პირველ ღამეს მეც მთვრალ ინდაურივით ვასკდები ტუსაღებსა და კედლებს. მეორე ღამეს ჩემს შეკრულ ლოგინზე ვზივარ და ვუცდი, თანაც ვფიქრობ: „ალბათ ვერ მოასწრეს“. საათის ათზე ხელახლა ვშლი შეკრულ ბოხჩას, თან გულს ვიმშვიდებ: „რა თქმა უნდა, ვერ მოასწრეს. ერთი ღამეც მომემატა. თუნდ აქეთ იყოს, თუნდ იქით“.

და მამლის მეორე ყივილზე ძლივს ვატყუებ თვალს.

გუშინაც მომიტანეს სანოვაგე, მისი სია და ოთხი ახალი სიტყვა: „დღეს ან ხვალ გნახავ“, ხოლო მეხუთე და მეექვსე - „გკოცნი, რუსიკო“ ყოველდღე მეორდება.

იმავე ქაღალდის მეორე გვერდზე მივაწერე: „დღეს ან ხვალ გაკოცებთ. ახლაც გკოცნით. გივი“. და უკანვე დავუბრუნე.

იმ დღეს - უკანასკნელ დღეს - კიდევ მომივიდა: „დღეს“. და მეც მივაწერე, თითქო საკნიდან თავი დავუქნიე: „დღეს“.

ღამე მოდის - უკანასკნელი ღამე. ტუსაღებს გვთვლიან. ისევ შეკრულ ლოგინზე ვზივარ, კარების გვერდით, და დაძახებას ველოდები.

- აქ რა გინდათ? - მეკითხება ზედამხედველი.

- დღეს მივდივარ. - და სიამით ვიღიმები.

- მართლა? ძალიან კარგი. ვნახოთ.

მერე ტუსაღების აღდგომა იწყება ზოგი ტუსაღის: ყველა პატიმარი გასუდრულ ლაზარესავით წევს ან ზის და მიბნედილ გულით ელოდება - ზოგჯერ კი არაფერსაც არ ელოდება.

- ლაზარე გორაშვილი! - უცებ დაიძახებენ შუა ეზოში.

და კლდის გამოძახილივით ათიოდე კაციც გაჰკივის აქა-იქ ფანჯრებში:

- ლაზარე გორაშვილი!

ლაზარე ცოცხლდება, დაფეთდება. თვითონაც აღარ ესმის, ვინ რას აბარებს ან ვის რას ჰპირდება. გუდა-ნაბადს მოიკიდებს და მირბის.

მეც მკიდია ჩემი ხაბაკი. კარებთან ვდგავარ და ვიცდი. სხვისი გვარი და სახელი ოცჯერ მეორდება. პავლე პეტრეს მისდევს, ვანო სარდიონს მიერეკება. ჩემი გვარი კი მაინც არ ისმის. გული მეკუმშება, მერე თვალთ მიბნელდება. ლამის წავიქცე. კარებს ვეჭიდები და ისევ ველოდები.

ტყუილადღა ველოდები. ეზო გაჩუმდა და მხოლოდ მიმავალთა ფეხის ფრატუნი და ალაყაფის კარის ჭრაჭუნიღა ისმის.

კუთხეში ვიღაც ფრუტუნებს. მე ხომ არ დამცინის?

- ალბათ ხვალ მოვა თქვენი ჯერი - მეუბნება მამასახლისი და მხარზე ხელს მადებს. დაწექით.

ხმას ვეღარ ვიღებ. იგი ბოღმას უჭირავს ჩემს ყელში და ახრჩობს. ძლივსღა მოვბრუნდი, ლოგინი იქვე კარებთან გავშალე და მივწექი. ჩემი ალაგი - რკინის საწოლი - წეღან დავუთმე ახალმოსულს.

„ვერ მოასწრეს. ხვალისთვის გადადეს“, - ერთხელ კიდევ ვინუგეშე თავი.

მეორე დღეს ისეთ გუნებაზე ვიყავი, თითქოს მიცვალებული მყოლოდა, ან მე თვითონ ვყოფილიყავი მკვდარი. ყველანი მერიდებოდნენ და მეც ყველას ვერიდებოდი. შუადღე და სანოვაგე მოდის, თან ბარათი მოსდევს, და იმ ბარათს - სამი ახალი სიტყვა აწერია: „ახალი გარემოება. მოითმინე. რუსიკო“.

სადილს მეზობლებს ვურიგებ და განცხადებას ვწერ ანტონ აფთარიძის სახელზე - აბნეულს, ნერვიულს, ჟინიანს. მოვითხოვ ხელახალ დაკითხვას, უკვე დაკითხულ მოწმეთა დაბარებას და დანაპირების შესრულებას - ჩემს განთავისუფლებას - დღესვე, ხვალ, ან ზეგ მაინც! მერე ვცდილობ წიგნით გავიფანტო დარდი და ბოღმა. მაგრამ ამაოდ: სტრიქონები დახტიან, სიტყვები აღარ მესმის და ერთმანეთში იხლართება ყოველივე: რომანის გმირები და ჩემი რუსუდან, გაპარული მოლარე და აფთარიძე, პატიმართა ჟრიამულიც და ჩემი გულის ჩუმი კვნესაც.

შემდეგ მაგონდება: რუსიკოს დღევანდელ ბარათში აღარ ეწერა ყოველდღიური „გკოცნი“. ნეტა რატომ? რა მოხდა? ერთი შვილი მყავს, ერთადერთი: ათი წლის სარდი - სარდიონი იქნებ ავად გახდა, ან ფეხი მოიტეხა, ან ავტოს ქვეშ მოხვდა?

საზარელ ლანდებს მივდევ და ჩემივე შიშს მევე მივერეკები. ცხადია, რაღაც მოხდა, უეჭველად მოხდა, თორემ რუსიკოს „გკოცნი“ არ დაავიწყდებოდა.

კარგად რომ გავლახე ჩემი თავი, ნელნელა დავმშვიდდი. შემდეგ გულშიც გავიცინე, თავი ავილაგმე, კამათელი გავაგორე და ახალი დარდიც და ეჭვიც ნარდის თამაშში დავმარხე.

ზღაპარი, ამბები, წიგნი, ნარდი და დომინო საპატიმროში ბოღმის საუკეთესო დამფანტველია, ვინც ვერ აჰყვება და გაითიშება, სჯობია თავი ჩამოიხრჩოს, თორემ სევდის ჟანგი შეჭამს განდეგილს.

დღისით დარდს ატყუებენ, ღამით კი მოტყუებული საზღაურს თხოულობს: ვეება და უჩინარი მაჯლაჯუნასავით ჩამოწვება, საკნებს გასტენავს და ტუსაღებს ჩაიხვევს, ჩაეხუტება, პატიმრებს უჟმური აწვალებს და ხშირად ისმის უცნაური ბოდვა, შეძახილი და ბორგვა. ის არც მე მასვენებს. ხელი დამრია, დამიჩემა. ღამღამობით ჩემს ოჯახში გადავყავარ და ცხადად მალანდებს ხოლმე ჯალაბებს.

ჩემი ცოლი რუსიკო ჩემს სარდიონზე ოდნავ სრული და მაღალი თუ გამოვა. გულჩვილია ობოლივით. ზოგჯერ ვხედავ: ნაცემივით ზის და უმწეო ხელებს, მუხლებზე რომ დაუწყვია, თბილი ცრემლით ისველებს. დედაჩემი თინათინ ოთახში ტრიალებს და ბუზღუნებს. როცა დედა იცრემლება, სარდიონი ვეღარ მუშაობს, ერთ საათს დასცქერის წიგნს და გადაფურცვლაც კი ავიწყდება.

ზოგჯერ მათი ხმებიც მესმის. კუთხეში ტუსაღები ჩიფჩიფებენ, მე კი ეს ჩუმი ხმაური ცოლ-შვილის სლუკუნ-წუწუნად მელანდება.

ქალაქში ნათესავი არავინა მყავს. მარტონი არიან ჩემები. იქნებ დაილივნენ, ეგებ ვეღარ სძლებენ, გასაყიდიც აღარაფერი აქვთ. უჟმურს ვებრძვი, ვერეკები, მაგრამ, თითქოს ათი კარ-სარკმელი მქონდესო, ისევ მიბრუნდება და მძიძგნის, მთენთავს და ნაბადსავით მთელავს.

ასე მიმათრევს დღე და ღამე, მაგრამ მეც მივათრევ მას. ერთმანეთი ჩავბღუჯეთ, ჩავხლართეთ და თავდაღმა მოვგორავთ. ორივე მებრძოლი ორი ნადირივით მივხტით, რომელთაც ერთურთი შესაჭმელად დაიჭირეს და მთის წვერიდან დაგორდნენ.

 

3

 

ყმაწვილებო, ოდნავ მომეკიდა ღვინო. მაგარია. სიფრთხილე მმართებს, მეშინია. არ ამრიოს. ეს თამბაქოც მაგარი ყოფილა. მძიმეა ჩემთვის. აი, ამას კი მოვწევ. დიდად გმადლობთ.

ლაპარაკიც მემძიმება, მაგრამ მეტი რა ჩარაა. რაკი შევტოპე, უნდა კიდევაც გავიდე გაღმა და თქვენც სამშვიდობოს გაგიყვანოთ.

ერთ განცხადებას მეორე მივაყოლე, მეოთხეს მეხუთე დავადევნე. მაგრამ არც ერთი არა ჭრის. ალბათ დამივიწყეს. ან იქნებ ანტონ აფთარიძეს დაემართა რამე? თუ აგრეა, ასე ადვილად ვეღარ გამიხსენებენ. სანამ იმის სკამზე ახალი ვინმე დაჯდებოდეს და ჩემს უმანკო საქმეს გაიცნობდეს, მე ჩემი დამემართება.

ასეც მოხდა.

ერთხელ ხმა მოვიდა, აფთარიძის ნაცვლად ახალი გამომძიებელი დანიშნესო. სად გადავიდა აფთარიძე? რა ჩვენი საქმეა! არც ვიცით და არც დავეძებთ.

შემდეგ ჩემი დროც მოვიდა. ჯარისკაცი მომიყენეს და გამისტუმრეს.

ბარგიანად დამიბარეს - „ნა სლაბოდას“ ნიშანია. მხიარულად მივცუნცულებ. ჩემი შვილის ფეხები თუ მომეგება. ჯარისკაცს ვემცნაურები და ვპატიჟობ:

- ჩვენი მხრისა ყოფილხარ, ამხანაგო. ხვალ ან ზეგ ჩემს ოჯახში მნახე ცოტა ღვინო დავლიოთ და ვიბაასოთ. და მისამართიც მივეცი.

ორი საათის შემდეგ ახალი გამომძიებელი ჩემს დაკითხვას ათავებს და მეუბნება:

- მჯერა თქვენი სიმართლე. ადრევე იყავით გასაშვები, მაგრამ აფთარიძე... აფთარიძემ... და უცნაურად აირია, თითქოს რაღაც გაახსენდაო: უცებ ენა მოიკვნიტა და შემკრთალი თვალები ქაღალდებში ჩამალა.

- მაშ... ალბათ... თავისუფალი ვარ?

დღეს ვეღარ მოვასწრებ, ხვალ კი უეჭველად შინ იქნებით. მომილოცია. აბა, კარგად იყავით. ნახვამდის. და წრფელი გულით ჩამომართვა ხელი.

ის ღამე იქვე გავატარე. მარტო ვწევარ საკანში და უძილობას ვებრძვი, თან ვერც ვებრძვი, სულ ერთია, თუნდაც თეთრად გამითენდეს. გაზაფხულია ჩემს გულში. - ხვალ დილით დავუბრუნდები ჩემს ჯალაბობას. უმწიკვლოდ გავალ. სახელიც შემრჩება და ოჯახიც. ლუკმა პურს კი ყოველთვის ვიშოვი. შუაღამე გადასულია. ბურანში ვარ შესული თითქოს მძინავს, თანაც არა მძინავს. ბინდ-ბუნდად მესმის ფეხის ხმა. ბევრნი არიან, ოთხნი თუ ხუთნი იქნებიან. ყრუ ტალანში დადიან და ჩუმი ხმით ლაპარაკობენ - ნერვიულად, დაფლეთილად, სუსხითა და სიმკაცრით, თითქოს რკინის ზოდებს ისვრიანო.

ლითონის ხმაურს მხოლოდ ერთი ხმა არღვევს - წვრილი, ცრემლნარევი, ხვეწნიანი. წამოვხტი და კარებს ვეცი ნახვრეტი აქვს ამოჭრილი გარედან მუყაო აქვს აფარებული ავწიე, გავიხედე და... ერთი თვალით, ერთი წამით ერთი სურათი დავინახე ვიღაც შუაში ჩაუყენებიათ და მიჰყავთ.

და ის ვიღაც თითქოს მემცნაურა - ესეც ერთის წუთით, გონების ერთი კუნჭულით.

- გაანთავისუფლეს - გავიფიქრე - ან სხვა საკანში გადაიყვანეს ალბათ... აგრე იქნება. უეჭველად აგრე იქნება... რა მხიარულად მირბის შინისკენ!

ღამე ტყდება. ბინდი თოვლივით ილევა და შენობაც იღვიძებს. ორი საათი თუ მეძინა, მაგრამ ძილი ვიღას ახსოვს: კარი დღეს გამეღება. გარეთ გაზაფხულია. ალბათ შინ მელიან. ალბათ ადრევე იციან, რა თქმა უნდა, იციან!

მეგობრებო, თქვენი არ ვიცი, მე კი გამოვცადე: ადამიანის სიცოცხლეში რამდენიმე დღე ან საათია დიდი სიხარულისათვის გადადებული: ქორწილის ღამე, მემკვიდრის დაბადება და საპატიმროდან გამოსვლა. ყოველივე დანარჩენი უბრალო ღიმილია. დინჯი კმაყოფილება. სხვებს სხვა სიხარულიც ექნებათ: ბევრი ფულის მოგება, უკვდავი პოემის დაწერა, დიდი რომანის დასრულება, ათასგვერდიანი ლექსიკონის დამთავრება, თუნდაც ნამდვილი „ვეფხისტყაოსნისა“ და „შოთას ბიოგრაფიის პოვნა, მე კი, ყმაწვილებო, მხოლოდ სამჯერ ვიგემე ასპროცენტიანი სიხარული, და მესამეს იმ დღეს ვსვამდი ხარბად, როცა შინისკენ მივრბოდი - სწორედ ისეთივე ნაბიჯით და ხტუნვით, როგორც ჩემი დაგვიანებული სარდიონი მირბის ხოლმე სკოლისკენ.

კიბეზე ბალღივით ავრბივარ და ჩემ კარებს ვაკაკუნებ. ვაბრახუნებ, თითქმის ვამტვრევ. ერთი წამის შემდეგ ოთხივე ვაზებივით ვეხვევით ერთმანეთს: ბიჭიკო მუხლებზე მყავს მოსალტული, დედა თინათინ ჩემს მარჯვენა მკლავზე იცინის, რუსიკო კი მარცხენა მკერდს მისველებს და მეოცეჯერ მოცოცავს ჩემი გაუპარსავი ლოყების საკოცნელად.

დაკითხვა და მოკითხვა დიდხანს გრძელდება. დაკარგულივით დავდივარ სამი ოთახში. პიანინო აკლია, იქ კარადა, კედელზე გუდიაშვილი აღარ ჰკიდია, აღარც გაბაშვილი მოჩანს, მაგრამ არაფერს ვამბობ, თითქოს არც კი ვამჩნევდე, რადგან ვიცი: მე ამოვიჭამე, ჩემზე დაიხარჯა.

სადაც ჩამოვჯდები, სარდი და რუსიკოც იქვე არიან. შვილი მუხლზე დამაჯდება და კისერზე სუროსავით მეხვევა, ცოლიც გვერდზე მომეკვრის და კისერს იღლიაში გამომიყოფს, თან ტირის, ისევ ტირის, მუდამ ტირის და კოცნისათვის მოიწევს.

- რა დაგემართა, რუსიკო, - ვეკითხები, - ვეღარ დამშვიდდი?

- მე.. ვერა. - სლუკუნებს და ცრემლს უმატებს.

- ძალიან დაიტანჯებოდი.

- და... დავიტანჯე... ანჯე.

- დაწყნარდი. ახლა ყველაფერი გათავდა.

- გა... თავდა. ათავდა.

გათავდა, მაგრამ რუსუდანმა ცრემლის სათავე მაინც ვერ მოიჭრა „აქ რაღაც ამბავია“, ვფიქრობ და გამოკითხვას ვაპირებ. ვიცი, არაფერს დამიმალავს. ტყუილი არა სჩვევია. ძალიან რომ მოინდომოს, ვერ მოახერხებს. ერთხელ რომ ჩავხედო თვალებში, ესეც საკმარისია: სუფთა გული უმალვე კოლოფივით გაეხსნება ხოლმე.

ნასადილევი ვართ კვირა დღეა. - დედი, სარდი გაატარე. - ვეუბნები.

- ახლავე, შვილო.

კარები რომ მივუკეტე, მოვბრუნდი და საწოლ ოთახში შევედი. რუსიკო ტახტზე ზის, თავი ხელებში ჩაუფლავს და ბორგავს.

გვერდით მივუჯექი. აღარ დამაცადა, მომეხვია, და ატირდა - ხმამაღლა, ბავშვურად, როგორც ნაწყენი ხუთი წლის სარდიონი ატირდებოდა ხოლმე.

დავაცადე, დავამშვიდე. მერე ვკითხე:

- რა მოხდა, რუსი? რა იყო, რა დაგემართა? აბა, დაიწყე და ყველაფერი მიამბე. და მიამბო, სიმართლე მიამბო, მაგრამ...

 

4

 

მაგრამ, ყმაწვილებო, სიმართლეს მარტო წინასწარმეტყველები, სტუდენტები, ქადაგები და პოეტები დასდევენ. ჰგონიათ, სადაც სიმართლეა, ბედნიერებაც იქ არისო. მე კი მოგახსენებთ; ზოგჯერ თქმა სჯობს არა თქმასა, ზოგჯერ თქმითაც დაშავდების, ჭეშმარიტება ხანდახან და ზოგთათვის ნამდვილი შხამია: შესვამს, გაიგებს, გათავდება: ადამიანი იღუპება. ზოგჯერ დროებით, ხან კი სამუდამოდ, ეს ხომ სულ ერთია!

რუსიკოს სიმართლემ მეც სამუდამოდ დამღუპა. ოჰ, ნეტა არ ეთქვა! ნეტა გული არ ჰქონოდა გაღეღილი! მუდამ ამაყობდა - ჩემს გულს სიყალბე არ მოეკარებაო. მეც თავი მომქონდა ცოლის სიმართლით. ახლა კი ვნანობ: ნეტა იმ საწყალსა და უბედურ დედაკაცს შესძლებოდა გულის დახშობა და გაჩუმება, ყველანი მოგებაში ვიქნებოდით - მეც და ჩემი ოჯახიც.

მაგრამ მაპატიეთ, მეგობრებო: წესი დავარღვიე, წინ გადავხტი.

ვუბრუნდები რუსიკოს.

მიამბო-მეთქი - ქვითინით, ფორხილით და ბორგვით.

მუდამ ასეა: ქმარს რომ დაატუსაღებენ, მისი ცოლი სიარულით კვირაში ერთ წყვილ ფეხსაცმელს გასცვეთავს. რა თქმა უნდა, რუსიკოც შეუდგა სიარულს. დადის, დარბის, სტირის და ეხვეწება. აფთარიძე კი არა ჩქარობს:

- დაიღუპა თქვენი ქმარი. - ეუბნება. - მამა-ღმერთიც ვეღარ უშველის.

ქალი აირია და დაფეთდა. აღარ იცის, ვის სთხოვოს და რას ახალოს თავი. ისევ დარბის, მაგრამ ყველა გზები ისევ აფთარიძის კაბინეტში მიდის. ნელ-ნელა შეაჩვია იქ დგომას და ლოდინს.

„ერთხელ ვდგავარ და ვუცდი, - მეუბნება რუსიკო. - დიდხანს მაცდევინა. ქაღალდებში იქექებოდა. მერე შემომხედა და თქვა: „სანუგეშოს ვერაფერს გეტყვით. ჯერ კიდევ ბევრი მაქვს გამოსარკვევი“.

რუსუდანს თურმე ვიღაცამ თუ რაღაცამ წაჰკრა. და ზოგჯერ ეს ერთი ქიმუნჯი, ერთადერთი წუთიც გადაჭრის ხოლმე ადამიანის ბედსაც და მომავალსაც.

„როგორც გატყობთ, აქ არა გცალიათ, ჩამოჰკრა მაშინ ბედის ზარი ჩემმა ცოლმა - ნება მიბოძეთ ბინაზე გეახლოთ და იქ მოგელაპარაკოთ“.

აფთარიძემ სათვალეები მოიხსნა. რუსიკოს შესცქერის, სინჯავს და კბილებით იღიმება:

„მობრძანდით, ვიბაასოთ“.

„როდის?“

„საღამოს ცხრა საათზე მოგელოდებით“ და თავის მისამართიც დაუწერა.

რუსუდანი შინისკენ მიდის - გაბრუებული, ალეწილი, გულშეხუთული. აღარ იცის, სწორ გზას დაადგა თუ კლდეზე გადავარდება.

უკვე მივხვდი: ცხვარი მგლის ბუნაგში მიდის. ჩემს ცოლს ამბავი შევაწყვეტინე და ვკითხე:

„რუსუდან, იცოდი თუ არა, სად ან რისთვის მიდიოდი?“

რუსიკო ყოყმანობს, ჩაჭრილ ბავშვივით ირევა. მერე ქვითინებს და ლუღლუღებს:

"ვი... ვიცოდი. არ ვიცოდი“.

„უფრო კი იცოდი, არა?“

„ვი... ვიცოდი“.

„მაშ რამ, ან ვინ წაგიყვანა?“ ელომ წაიყვანა. ერთხელ რუსიკოს უთხრა:

„იმ გამომძიებელს კარგად ვიცნობ. ორი გზა მიდის მასთან - ფული და ლამაზი ქალი. - შენ ფული არა გაქვს, სამაგიეროდ“...

და რუსიკომაც გაბედა. რა თქმა უნდა, იცოდა, ვისთან და რისთვისაც მიდიოდა.

ყურს ვუგდებ და ვიხრჩობი. გონება მებზარება, სისხლი მიჯანყდება. უცებ გაჩუმდა და დამფრთხალი თვალები შემომანათა.

„თქვი, თქვი-მეთქი! რაღას გაჩუმებულხარ!“

„ვიტყვი, მაგრამ... ხელი გამიშვი.. მიშვი.. მტკივა. - კვნესის ჩემი ცოლი თუ უკვე ნაცოლარი, თან ალმოდებული და სველი სახე განზე მიაქვს და ამბავს სლუკუნით და ფორხილით აგრძელებს.

პირველად ცხრა საათზე მივიდა და შინ თორმეტზე დაბრუნდა. აღარ მახსოვს, როგორ ავდექი, როგორ ჩავიდე რევოლვერი ჯიბეში. მარტო წვრილმანიღა მაგონდება: რუსიკო ნაცემ კატასავით მიკუნჭულა და იმავე კატასავით მიმზერს. - გაოცებითა და უსიტყვოდ. იმის სახეს ვერა ვხედავ, იგი თითქოს დაელია და შეეკუმშა. სამაგიეროდ ორი თვალი იზრდება, ფუვდება, შუბლზე ადის და ნიკაპამდისაც ჩამოდის. შიგ შიშია ჩაღვრილი - მეტი არაფერი - შიში პირუტყვის, რომელსაც ყელში ხანჯალი გაუყარეს.

თავზე დავადექი. დედაკაცი ორ თვალად გადაიქცა. ერთ ხელსაც ვხედავ - ტიტველსა და ჩემსკენ ამოწვდენილს, რომელსაც, თუ რომელიც... იმ ღამეს... აფთარიძეს ეხვეოდა.

„რუსიკო! - აღარ ვიცი, მე ვეუბნები, თუ სხვა ვიღაც ხრიალებს ჩემს მაგიერ, - რუსუდან.. მეშინია, გონებამ არ მიღალატოს. ერთხელ კიდევ გამაგებინე: მგონი ჩემთვის ჩაიდინე ეგ საქმე, არა?

„მაშ ვისთვის?“ - კვნესის თვალებად გადაქცეული ჩემი ცოლი, ან უკვე ნაჩემარი. და მისი ხმა თითქოს გრძელი მილიდან ისმისო.

„მერე... მერე რა მოხდა?.. თქვი, თქვი-მეთქი!“

„მეორე დღესაც..“

„ჰა? მეორე დღესაც? მერე შეეჩვიე და შეგიჩვია და ყოველ დღე. ყოველ ღამე... თქვი, თქვი-მეთქი!“

„მემუქრებოდა, ქმარს დაგიღუპავო. მეც რა მექნა, რა?“ მაშ რა ექნა! რაკი დაიწყო, უნდა კიდევაც დაემთავრებინა. მაგონდება ის ერთი დღეც, ბარათზე რომ აღარ ეწერა - გკოცნიო. ალბათ გავახსენდი და შერცხვა. კოცნა ვეღარ გამიბედა.

ელვასავით გამკრა მესამე დღის ბარათმაც: „საქმე გართულდაო“.

„რუსიკო, მითხარი, რად მწერდი, ვეკითხები, თუ სხვა ვიღაც ეკითხება ნაჩემარს, - რად მწერდი, საქმე გართულდაო?

„რადგან იმ დღეს შინ აღარ დამიხვდა. მითხრეს, სადღაც წავიდა ან გადაიყვანესო“.

„მაშ, რუსუდან... - ვბორგავ და კბილებში გახირული სიტყვები ძლივსღა გამომაქვს. მაშ ჩემთვის? მხოლოდ ჩემთვის? და მარჯვენა ხელი უნებურად მიმაქვს ჯიბისკენ.

ოდნავ გამოჩენილი დედაკაცი ისევ ორ თვალად გარდაიქმნა და მისი მკლავი (შიშველი მკლავი, რომელიც... თუ რომელსაც... იმ ღამეს...) ისევ ჩემსკენ წამოვიდა.

უცებ მოვბრუნდი და წამოვედი. კარებიდან ერთხელ კიდევ მივიხედე. მეორე კარები ისევ იმ თვალებს გაუვსიათ. რაღაცა მესმის, თან არც მესმის. ახლა ორ მკლავს ვხედავ. ორივე ჩემსკენ მოდის და თვალებიც მომდევს.

აღარ ვუცდი, კარებს ვაჯახუნებ და მივდივარ, მივრბივარ. ვეღარავის ვამჩნევ და ხან ერთს წავკრავ მხარს, ხან მეორეს წავაწყდები!“

„გივი, გამარჯობა!“

„გივი, მომილოცია“ - მესმის აქეთ-იქიდან.

რაღაცას ვბუზღუნებ, ზოგჯერ პასუხსაც არ ვაძლევ და ქუჩას ცოფიანი ბუღასავით მივანგრევ. ვიცი, საცა ცხოვრობს, - წეღან მითხრა რუსიკომ. კარებს ვიღაც დედაკაცი მიღებს და შეშინებული ლუღლუღებს:

„აფთარიძე? აქა ცხოვრობს, მაგრამ...

„ამ ოთახში?“

„დიახ, მაგ ოთახში, მაგრამ..“

დანარჩენი აღარ მესმის. უკვე იმ ოთახში ვდგავარ და გაოცებით შევცქერი გამომძიებელს - ჩემს ახალ გამომძიებელს, რომელმაც დღეს გამანთავისუფლა.

„ვის დაეძებთ? ვინ გინდათ?“, - მეკითხება. „აფთარიძე მინდა, - ვხრიალებ, აფთარიძე!“

და ისიც გაკვირვებით მიმზერს, ხან თვალებში და ხან დაშვებულ ხელში.

„დიახ, ანტონ აფთარიძე მინდა“, - ვიმეორებ დაჟინებით.

„მესმის. ყველაფერი ვიცი, მაგრამ... ჯერ დაბრძანდით და დამშვიდდით“.

„ყველაფერი? მაშ... თქვენც იცით?“

„ვიცი, რატომ არ ვიცი. მაგრამ... ჯერ ეგ მომეცით სახიფათოა აღარც დაგჭირდებათ“. და მაჯაში დამწვდა. მაშინღა შევნიშნე, რომ ჩემს მარჯვენაში რევოლვერი კრიალებდა.

„დიახ, აღარ დაგჭირდებათ. აქ დადეთ და თქვენც დაბრძანდით“.

„სულ ერთია, ვერსად წამივა. - ჩემივე თავს ვეუბნები და იარაღს ჯიბეში ვიდებ“. - ვერა, ვერ წამივა-მეთქი.

„უკვე წაგივიდათ, ბატონო გივი“.

„წამივიდა?! სად? როდის?“

დამსვა, მომიჯდა, თვალი თვალში გამიყარა და ერთადერთი სიტყვა მითხრა“.

„წუხელის“.

„წუხელ? სად, სად წავიდა?“

ჯერ ისევ მიმზერს, თითქოს უნდა თვალით მიპასუხოს. მერე მეუბნება:

„ალბათ მაგრად გეძინათ. ვერ გაიგეთ?“

და უცებ გამახსენდა, თითქოს ბნელ ოთახში სარკმლის დარაბა გააღეს ხვეწნა, ბურტყუნი, ლასლასით მიმავალი კაცი და ოთხი თუ ხუთი დარაჯი. მაშინ თითქმის მემცნაურა, ახლა კი... ახლა ყოველივე ცხადია.

„მაშ.. დავიჯერო ის იყო?“ - გაოცებით ვეკითხები.

„ის იყო“.

„მაშ გათავდა?“

„გათავდა“.

აღარაფერი მესმის, მგონი მეუბნება - მაგისთანა და მაგაზე უარესიც მრავალი ჩაიდინაო, მგონი მამშვიდებს, მანუგეშებს, კარებამდე მომდევს.

ახლა სხვანაირად მოვდივარ სახლისკენ - მოთელილი, ნაცემი და შერცხვენილი.

მართლა გათავდა. ტალახს ვეღარ ჩამოვირეცხავ, რადგან სხვამ ჩამომწმინდა. მაგრამ რაღაც დამრჩა გარეთაც და შიგნითაც. ზოგმა უკვე იცის რუსიკოს ამბავი, მაშ მთელი ქვეყანაც გაიგებდა. გარდა ამისა, აფთარიძეს სხვამ მიუძღვნა საზღაური, მე კი... - მე ხელცარიელი დავრჩი... და გულიც დამიცარიელდა.

რაღაცა მაკლია, და ეს „რაღაც“ - ჩემი ვალი - სხვამ გადაიხადა, ხოლო მე იმ ვალს ვეღარ მოვიშორებ - ვერასოდეს, არასოდეს!

მესმის, მეგობრებო, ყოველივე მესმის: ჩვენს ბუნებაში ჯერ კიდევ თვლემს ველური, პირუტყვი, თუ მხეცი. ზოგჯერ დაჰკრავს ჟამი და ჩვენი კულტურის ზედაპირიც მტვერივით ჩაირეცხება ხოლმე, და მხეცი - კაპასი და კბილალესილი - უმალ ყალყზე წამოდგება. წამოიწევს და თავისას ითხოვს, ეძებს და ვერ მშვიდდება, სანამ არ იპოვის და არ გაძღება.

მე კი ვერ ვიპოვე და ვერც გავძეხი. ჩემს მაგიერ კანონი გაძღა, მე კი მშიერი დავრჩი და თუ გნებავთ, გამკიცხეთ, დამძრახეთ - ახლაც მშიერი ვარ.

რომ დავბრუნდი, თითქოს სხვის ბინაში შევედიო, სადაც მკვდარი ესვენა და პანაშვიდს უხდიდნენ: დედაჩემი თინათინ ყარყუმივით ზის და ნამტირალევი თვალებით კედელს ბურღავს. თვალებზე ვატყობ სარდიონს ორ საათში ათი წლით გაზრდილა, ოთახებში შემოდგომის ყვავებივით ჩამომსხდარან ნათესავები და უსიტყვოდ მომჩერებიან. რუსიკო წეღანდელ ალაგზე ზის და ისევ თვალებად არის ქცეული, და ის თვალები ხარბად მჭამს, მხრავს და მეკითხება: „რა ჰქენი? რა ჩაიდინე? რას მიპირებ?“

ოთხი თვეა აღარავის ვუნახივარ მაინც არავინ მაძლევს სალამს - პირველ სიტყვას ჩემგან ელიან და მეც ვამბობ სწორედ იმ სათქმელს, რომელსაც წყურვილით მოელიან: ვიპოვნე? დავახრჩვე? დავხვრიტე?

„წუხელ გაუთავებიათ“. - ამოვიხრიალე და მორივით დავვარდი ტახტზე. მერე ყველაფერი ვუამბე. აღარაფერი დავმალე. სულ ერთია ყველაფერი სცოდნიათ გარდა ერთისა - „წუხელ გაუთავებიათ“.

ამ ორმა სიტყვამ - „წუხელ გაუთავებიათ“ უმალ გარდაქმნა ჩემი ოჯახი: მაჯლაჯუნა კედლებში გაჟონდა და მის ნაცვლად კეთილი სული შემოიჭრა. აყაყანდნენ, მომეხვივნენ, მომაყარეს:

„გივი, გამარჯვება!“

"კაცო, როგორა ხარ?“

„მოგილოცავ!..

"მოგვილოცნია!“

მარტო რუსიკომ არ იცის, რა ქნას და როგორ მოიქცეს - იტიროს თუ ილხინოს, მომილოცოს თუ იგლოვოს. ხან ისევ ქალად მელანდება, ხან კი ისევ ორ თვალად გადაიქცევა. ცხადად ვატყობ მხოლოდ უტყური სარკეა ჩემი ამღვრეული სულის: თუ კოპი გაიჭიმა ჩემს შუბლზე, მის შუბლზედაც იგივე კოპი გაიბმება. რომელი კუნთიც შემენძრევა, რუსიკოსაც ის კუნთი აუთამაშდება. ხან კბილებით იღიმება, თვალები კი მწუხრით ევსება. ხან შუბლი გაეხსნება, ხოლო პირზე შიში მოერკალება. რთულად და უცნაურად ჩაეხლართა ერთმანეთს ჩვენი თვალები და განცდანი.

ჩემი ალღო და სული კი ფართხალებს და ბორგავს. დაბმულივით მიიწევს რუსიკოსკენ. ცდილობს ბუდიდან ამოვარდეს, გადაფრინდეს, სულში ჩაესხას, შიგ ჩაუდნეს და ყოველივე გაიგოს ყოველივე, ყველაფერი, უკლებლივ ყველაფერი!

ვგრძნობ დ ვხედავ. მისი სული იკეტება, თრთის, ძრწის და იბრძვის -ბრაზიანად, გაშმაგებით, თავგანწირვით და ბოლოს მაინც მაჯობა, მეგობრებო, რა საბრალოა ადამიანი. უცხოა, ჩაკეტილი, შეუცნობელი!

წეღან გითხარით, ჩემს რუსიკოს ერთხელ რომ შევხედავდი, გული კოლოფივით გაეხსნებოდა-მეთქი. ტყუილია, ჭორია! გაიხსნა, გამიღო, მაგრამ ნახევარი თუ მეათედი დამიმალა, და სწორედ ეს მეათედია ყველაფერი. მე გეუბნებით, თქვენ კი დამიჯერეთ, ყმაწვილებო, რომ ქალს რუსთაველის ქუჩაზე შიშვლად გავლა უფრო ეადვილება, ვიდრე უკლებლივ ყველაფრის აღიარება.

სხვებიც, ყველანი ასეთები ვყოფილვართ ურთიერთისათვის. როცა საჭირო არ არის, მუდამ ღია გვაქვს გონებისა და სულის ყველა კარი და სარკმელი, მაგრამ მაშინ, სწორედ მაშინ, როცა ერთმანეთის ყოფნა თუ არ ყოფნა უნდა გადაიჭრას, სწორედ მაშინ ვიკეტავთ ცხრაკლიტურით ყველა ხვრელსა და ჭუჭრუტანას. ასეთ დროს ადამიანი თვალის ერთ დახამხამებაზე რკინის ბურთად გადაიქცევა ხოლმე. ვეღარაფერს გაუგებ, ვეღარაფერს მიუხვდები, აღარც გონება გიშველის, ვერც ალღო გაგიჭრის, და მიწის შუაგულში უფრო ადვილია ჩასვლა, ვიდრე ასეთი ცხრაკლიტურის გახსნა.

არ ვიცი, ან ვინ იცის, ეშმაკმა მოგვცა საწამებლად ეს თვისება, თუ ღმერთმა გვიბოძა სასიხარულოდ. მაინც მგონია, ბრძენთა ბრძენია ბუნება: ერთურთის სულში ჩასახლება რომ შეგვძლებოდა, ან ერთმანეთს დავჭამდით, ან თავებს დავიხოცავდით.

დღე გათავდა. სტუმრები წავიდნენ. ჩვენც დავწექით.

თურმე წეღან სამოთხეში ვიყავით. ახლა კი გოლგოთას შევუდექით.

ორი ადლის მანძილზე ვწევართ და ცალცალკე რკინის ჯვრებს მივათრევთ.

არ ძალმიძს ადგილიდან დაძვრა და მისვლა. ორივენი ვხვნეშით, ვბორგავთ და ვიკლაკნებით. უსიტყვოდ მეძახის, მაგრამ ვერ მივდივარ, თანაც მეშინია - თვითონ არ მოვიდეს-მეთქი ჩემთან.

შუაში ვიღაც ჩაგვიდგა, თუ ჩაგვიწვა. ვიცით, რა თქმა უნდა ვიცით, რომ ის ვიღაც ახლა - სხვაგან წევს, შავ მიწაში ლპება. მაგრამ, ალბათ, ის მესამე ორად გაიპო და მეორე ამჟამად აქ არის, აი აქ.. ჩემს გვერდით... და რუსიკოს გვერდითაც.

სლუკუნი მესმის. ჩემი ცოლი ტირის. სხვა დროს კოცნით შევუშრობდი მლაშე ცრემლს. ახლა კი... ახლა ჩემი საწოლიდან ვეღარ ვიძვრი. თუ „იმან“ დამაბა რკინის სალტეებით. მამლები მეორედ ყივიან და ჩვენც ჩვენის ოხვრით და კვნესით იმ მამლებივით ვყივით.

უცებ სიბნელეში თბილი მკლავი მომეხვია, თბილმა ცრემლმა ლოყა დამისველა და ჩუმმა ქვითინმა ყურში ჩამასხა:

„შენთვის. მხოლოდ შენთვის... მარტო შენთვის, ამიტომ“.. მესმის, მეც მესმის: ჩემთვის მოხდა, მარტო ჩემთვის. მაგრამ... მაგრამ აფთარიძე ბნელ ოთახშიაც თვალწინ მიდგას: თითქმის ჭაბუკია, ახოვანი, ძლიერი, ლამაზი. ისიც ვიცი, რომ რუსიკომ მრავალი ღამე უძღვნა მას.

„მხოლოდ ჩემთვის? მარტო ჩემთვის? - მირახუნებს საფეთქლებში რა თქმა უნდა, მარტო ჩემთვის დანებდა“. თუმცა...

და უცბად ვიღაცამ თუ რაღაცამ ელვასავით გაფხრიწა წარსულის ერთი კუნჭული.

 

5

 

პაწაწინა ამბავს ფარდა აეხადა. სამი წლის წინათ მე და რუსიკო კინოში ვიყავით. უცებ ჩემმა ცოლმა მანიშნა: მე კისერი გადვიღრიცე, მან კი დაჭიმა, ძლივს მომწვდა და ყურში ჩამიფაჩუნა:

„აგერ, კაცი რომ მოგვჩერებია, მაღალი და შავქუდა, არ მასვენებს, მუდამ დამდევს. მაგრამ - და მაჯაში მტაცა ხელი - ხმა არ გასცე, თორემ..“

არც გავეცი. ოღონდ თვალი თვალში გავუყარე და დიდხანს აღარ მოვასვენე. იგრძნო, სათქმელი გავაგებინე.

- რუსიკო, იქნება შენც მოგწონს? გამოტყდი, - ღიმილით ვუთხარი.

ისევ ყურში ჩამიღვენთა:

- შენ კი გჯობია და... და ჩაიხითხითა.

შემომხედა, გაიცინა და

ეს კი მართალი იყო: მე მჯობდა, აფთარიძე მჯობდა.

იქ, დაკითხვის დროს, მეხსიერებას ვილესავდი, ჩემს თავს ვეკითხებოდი - სად ან როდის ვნახე-მეთქი ეს კაცი, მაგრამ ვეღარ მივაგენი. კინოში გაკვრით ნანახი უკვე დამვიწყებოდა, ახლა კი უცებ წამოდგა და შხამად ჩამეწვეთა.

თქმა არ უნდა, აფთარიძე მჯობდა. ცხადია, რუსიკომაც ამჯობინა. „ჩემთვის წავიდა, მხოლოდ ჩემთვის. - არ მშორდებოდა ოთხი სიტყვა, - მაგრამ შემდეგ?" რუსუდანს თვალიც აქვს და გემოვნებაც. სისხლიც უდუღს და შემდეგიც ცხადია: მამჯობინა, მიღალატა, გამცვალა!

აღარ ვიცი, ვისთვის ტირის: მკვდარსა გლოვობს, თუ თავის თავს? არ ვიცი და ვიტანჯები. ეს კი ვიცი, რომ ვერც გავუგებ: შეკუმშული ბურთია, ბოღმა მახრჩობს, და მეც ვახრჩობ რუსუდანს: ყელში ვწვდები და ვახრიალებ.

ძლივს დამისხლტა, სკამს წააწყდა, წააქცია და წაიქცა. წამოვხტი და ვიცვამ, რადგან ჩემივე თავისა მეშინია. ვიცვამ და მივრბივარ. საით? ვისთან? მეც არ ვიცი.

რომ თენდება, კახეთის ერთ სადგურზე ვპოულობ ჩემს თავს. საღამოზე ბუხრის წინ აღმოვჩნდი. მე და ჩემი მეგობარი სოლო არაყს ვსვამთ, ხოხობს ვახრამუნებთ და ნადირობაზე ვლაპარაკობთ. იმ კუთხეში ბევრი მყავს ნაცნობ-ნათესავი. რიგრიგად მპატიჟებენ, მასმევენ და მივლიან.

ერთი თვე გადის. რუსიკო მელის. წერილი წერილზე მომდის. ბოლოს მეც მივეცი პასუხი:

„აღარ შემიძლია. დამივიწყე. შენს თავს უპატრონე. მე დაღუპულად ჩამთვალე. რასაც ვიშოვნი, მოგაწოდებთ. ვიცი, სარდიონი საიმედო ხელშია. დედაჩემიც მანდ არის და შენც ხომ დედა ხარ. ისიც ვიცი, რომ ის ამბავი ჩემთვის ჩაიდინე, მარტო ჩემთვის, მაგრამ მაინც დამივიწყე. აღარ გკოცნი“.

მერე დავბრუნდი, სხვაგან დავსახლდი და ნელ-ნელა თავდაღმა დავეშვი. ახლა რაცა ვარ, თქვენცა მხედავთ. არცა ვხნავ, არცა ვთესავ, მაგრამ თქვენისთანა ხალხის წყალობით, მეგობრებო, მუდამ მაძღარი გახლავართ.

მას აქეთ სამი წელიწადი გავიდა. რამდენჯერმე ვცადე: თავს დავღუნავ, თვალს დავხუჭავ და ჩემს ოჯახს მივადგები ხოლმე. მსურს შევიდე, დავივიწყო და ხელახლა დავიბადო. მაგრამ კარებთან „იმის“ ლანდი მეტუზება, აწეული ხელი ძირს მივარდება, მოდრეკილი კისერი მისწორდება, თვალებიც მეხილება და წყევლა-კრულვით უკანვე მოვრბივარ.

მერე ოჯახიც დაინგრა. დედაჩემი ძმას შეეკედლა. რუსიკო თავის ბიძას დაუბრუნდა და სარდიონიც წაიყვანა. ზრდის და ცხოვრობს, ცხოვრობს და სიცოცხლეს ლოდივით მიათრევს, ან სიცოცხლე მიათრევს რუსიკოს, ან კიდევ - ორივენი დაათრევენ და ძიძგნიან ერთმანეთს.

ზოგჯერ მიპოვის ხოლმე. მოვა, დაჯდება და ტირის. აღარ მპატიჟობს ძველისკენ. იცის, დაღუპული კაცი ვარ. ქვა ვიყავი და ქვიშად დავიშალე, ხოლო ქვიშისაგან ოჯახი არ აშენდება.

ახლა თვითონაც შეეჩვია და მეც მომასვენა. აღარ დადის. მგონი დამიჯერა - შეიძლება გათხოვდეს კიდევაც.

ყმაწვილებო! ესპანურმა სისხლმა დამღუპა: ქედფიცხელი, თავგოროზა, ამპარტავანი, ცამდის ალესილი - აი თქვენი გივი შადური. სხვა ჩემს ნაცვლად ყველაფერს მოინელებდა.

რთული ვარ და უცნაური ავი სიამაყე ჩემი ბინის კიბიდან უკანვე მაბრუნებდა. გოროზობამ ჩამიშალა ოჯახიც და მეც ჩამძირა. არ ვიკადრე სხვისი ნათელავი ახლა კი.. უცხო ხალხთან ვზივარ და მათ ნასუფრალს მივირთმევ. ყველას სიბრძნე დაგდევთ და წინ მირონი მიგიძღვით. გაიგეთ და გამაგებინეთ: როგორ ან რად მოხდა ეს ამბავი? თქვით რამე, მითხარით, ან გამკიცხეთ, ან განმიკითხეთ...

...ყველანი დუმხართ. ძნელი ყოფილა პასუხი. ჩანს თქვენზე არ ყოფილა ნათქვამი - სხვა სხვის ომში ბრძენიაო.

მეგობრებო, თავი მოგაბეზრეთ. მაინც, ოდნავ თუ გაგართოთ ამ ამბავმა, ეს ერთი იყოს და - სხვა ათასი, კიდევ შეგხვდებით და გიამბობთ. რიგის პური არ დაგელევათ. ბატონ მიხეილსაც მასალა მიეცემა. აი, ახლაც გაიკრა ხელი უბის წიგნაკზე, ჩამწერს. ვიღუპები! მაშ ნახვამდის, ყმაწვილებო! კეთილი და პატიოსანი, იყოს ნება თქვენი, ერთსაც გეახლებით. ორი ჭიქა მებევრება, მუხლი არ მომჭრას. მაშ კურთხეულ იყოს თქვენი სუფრაც და ჩემი შემოსწრებაც. აგრემც მტერი დაგეცალოთ. რაც უნდა თქვან, კარგი ღვინო ყოფილა.

მშვიდობით, მეგობრებო, მშვიდობით თუ ნახვამდის! არ დაივიწყოთ გივი შადური აღაპებსა თქვენსა შინა მუდამ კეთილად მოიხსენეთ, რამეთუ იყო და აღარ არის ხე-ხე, ისევ ძველმა გამკრა, ისევ ძველი სიტყვა შემეპარა, ვინაიდან ძველსა რუმბსა შინა ახალი ღვინო არ ჩაისხმების.

მაშ მივდივარ. დღეგრძელობით და გამარჯვებით.

 

დაბრუნებული

 

ჰეი, ყარამანებო, გარდანქეშნებო! მიიწ-მოიწიეთ! მოდის შადური - გივი შადური, წყურვილის ხავსით შემოსილი და ბაასის ჟინით გამძვინვარებული. თქვენ რომ არა მყავდეთ, უღვინობით ფეხებს გავფშიკავდი ვითარცა აქლემი უწყლობისაგან უდაბნოსა შინა დავარდნილი, და განგებას ზოგჯერ ჩემთვის თქვენი თავი რომ არ ეჩვენებინა, ენაც ისევე დამიჩლუნგდებოდა, ვითარცა დაჩლუნგდა ჩემი დარდი, ეგ წითელი ბოლოკი, ზოგი პოეტის სიტყვა და ჩვენი მედუქნის თავი. მაშ ჯვრიდან ჩამომხსენით და სავსე ყანწი გადმომაწოდეთ.

- უუჰ, ვენაცვალე ამის მომყვანსაც და თქვენს გამჩენსაც. შევსვი და მოვცოცხლდი.

- ერთი კიდევ, ბატონო გივი, ერთიც გადაჰკარით!

- უნდა დაგვეწიოთ, გივი შადურო!

- თქვენს მდევარს რა სეირი დაადგება, გარდანქეშნებო! მტერიც დაგდევნებიათ. იალბუზებზე არწივებივით დაჰქრით, ზღვებზე ქრისტესავით დადიხართ, და, ფეხი რომ ქვესკნელში გიდგათ, ხელით მარიხვარსკვლავს ეჭიდებით. თქვენი მდევარი კი მუცლით უნდა დახოხავდეს და გულაღმაც ვერ გადაბრუნებულა, რათა მნათობის ციმციმს ერთხელ მაინც მოჰკრას თვალი და გაიგოს, რომ სამყაროში შავი მიწის გარდა კიდევ რაღაც არსებობს - ისეთი „რაღაც“, რომელიც შეიძლება ერთ სიმაღლიდან ერთ წერტილადაც ვერ გამოჩნდეს. თქვენ რომ უბნობთ, ცისკრის ვარსკვლავს ესმის, და რასაც მარიხზე ბაასობენ, თქვენს გულზე იწერება, რამეთუ - დამიჯერეთ - მგოსნის გული უმწიკვლო სეისმოგრაფია, ხოლო მისი თვალი - უზადო ტელესკოპია.

კიდევ რა გითხრათ? როგორ გაგახაროთ? რით განუგეშოთ? თქვენი სახელი ქუხს და ახლავე მეშვიდე თაობას ესმის. ან რა საკვირველია! არწივი ფრთებით არსებობს, მგოსანი კი - სახელით. დამიჯერეთ, მეგობრებო: მკითხველსა და მგოსანს შორის რაღაც იდუმალი, რაღაც უჩინარი ძაფებია გაბმული, და ჯადოსანიც ის არის, ვინც ამ თილისმურ ტალღებს მიაგნებს, ჩაბღუჯავს და თავის გულს რადიოსადგურად გადააქცევს. ეს გულთახმიერი მგოსანი და უთვალავი მკითხველი მუდამ ერთმანეთს ეჩურჩულებიან და ერთ მთლიან სულიერივით არიან შეკრული. მათი აზროვნება ნათესავდება, მათი მაჯა თანაბრად სცემს და მათი გრძნობებიც ერთნაირ ჰანგზეა ასხმული.

მაგრამ, მეგობრებო, ამ ძაფებს მარტო ის დაიჭერს, და მკითხველიც თავის სულს მხოლოდ იმას დააჭერინებს, ვინც ეს გაბნეული ჯარი შეიყვარა და თავის თავიც შეაყვარა. აი აქ იმალება იდუმალი კვანძი და ვინც მას მიაგნებს, მკითხველიც იმ მგოსანს მიაგნებს და დაიჩემებს.

მაგრამ ფრთხილად, მზეჭაბუკებო! ზოგჯერ სახელიც ისე ადვილად რყვნის მწერალს, როგორც სილამაზე ქარაფშუტა ქალს. ხშირად ორივენი მარტივობას ჰკარგავენ და უშნოდ იპრანჭებიან. სილამაზის და უბრალოების მორიგება მეტად ძნელია, მაგრამ მშვენიერებაც სწორედ ამ ორი თილისმის შედუღებაშია.

ისიც ვიცი: სახელს შური წუნკალი გოჭივით მოსდევს და გულსაკლავად ჭყვიტინებს, თანაც მოვალეობაზე ხრუტუნებს ხოლმე, მაგრამ ესეც ცხადია: მოვალეობის ფანდურს ზოგჯერ ეშმაკიც აჟღარუნებს, თანაც მარგილით წერს და სამელნედ საკუთარ კუჭს ხმარობს. აბა რას იზამ! ზოგი მკითხველი მუდამ ალესილია და, თუ უმეცრებაც აყაყანდა, მეხიც ვეღარ გააჩერებს. გირჩევთ გვერდი აუაროთ, დუმილით უპასუხოთ და გახსოვდეთ: ზოგიერთის დუმილიც კი საქვეყნოდ ღაღადებს, ხოლო ზოგი შაბათიდან შაბათამდე ყბედობს და მაინც რიყის ლოდივით მუნჯია.

ზოგ მწერალს თავი სირაქლემასავით ჩირგვში ჩაუყვია და ცხოვრებას ემალება ან თვალი დაუხუჭია და აფრიკის უდაბნოსკენ მიდის, თანაც სულიერ ფუღუროს მშრალი ფორმულებით იფარავს, თვითონაც უწყლობით ხმება და სხვებსაც ნამს უშრობს. მაგრამ დეე გაიხსენონ: მებაღე ბერები შვიდ კვირას კამათობდნენ: ქათამი უფრო ადრე გაჩნდა თუ კვერცხიო. მერე შვიდ თვეს დავობდნენ, ნემსის წვერზე ასი ანგელოზი დაეტევა თუ ას-ერთიო. ბოლოს ჟამმა დაჰკრა და განგების ეტიკმა კარიბჭე დაუკაკუნა დაფრთხნენ, გონს მოვიდნენ, თვალებიც გაახილეს, მაგრამ გვიანღა იყო: თუმცა მაისი დადგა, მათ ბაღში ერთი მწვანე ბალახიც არ მოჩანდა ზოგი რომ აყვავებულ წალკოტში შევიდეს, იქაურობა უმალვე გადახმება, ზოგი კი იანვარშიც რომ დიღმის ველზე გაიყვანო, იგი უმალვე აყვავდება ასეთია, ძმებო, თილისმური წვენის და მშრალი ქიმიური ფორმულების ძალაუძალობა. მაშ ფრთხილად, ჯადოსნებო, ეს წვენი არ დაიკლოთ და სული ფორმულებით არ მოიწამლოთ, თორემ გვიანღა იქნება თითზე კბენანი.

მართალია, ნაძვისგან მხოლოდ ნაძვი ამოვა, ნელცოფასაგან - ნელცოფა, და დაბმული ძაღლიც აშვებულზე უფრო ავია, მაგრამ ამ ბალახსაც გონება და ნება რომ ჰქონდეს, ეცდებოდა თავისი ბალღამი შეენელებინა და კიდევაც შეამცირებდა. ფრთხილად-მეთქი, ნაკურთხო ვაჟებო! ცოფი დაიკელით და სამაგიეროდ ნაძვის ოფლი, მუშკი და საკმეველი მოიმრავლეთ. მათი სურნელი თქვენც ოდესმე წინ დაგიხვდებათ და მგზავრსაც ჰაერსა მყრალსა ოდნავ მაინც შეუნელებს, რადგან იცოდეთ: ხელოვნების ერთადერთი მიზანი ის არის, რომ ბეჩავ ადამიანს ეკლიანი გზის გავლა გაუადვილოს, რომელიც დედის მუცელში იწყება და სასაფლაოზე თავდება, ხოლო ყოველივე დანარჩენი მხოლოდ შინაური დავაა იმაზე, თუ როგორ გაიკაფოს და გაადვილდეს ეს გზები მძიმე სავალნი.

ხოლო მე გეტყვით თქვენ:

ნეტარ იყვნენ ძლიერნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ამა ქვეყნისა.

ნეტარ იყვნენ მგლოვარენი შემოქმედებითა, რამეთუ მათ სთქვან სათქმელი თვისი.

ნეტარ იყვნენ, რომელთა ჰშიოდეს და სწყუროდეს სიტყვისათვის, რამეთუ იგინი განჰსძღენ.

ნეტარ იყვნენ წმინდანი აზრითა, რამეთუ მათ დაბეჭდილი ტომნი თვისნი იხილონ.

ნეტარ იყვნენ ლექსთა და რომანთა მთქმელნი, რამეთუ იგინი ძედ მშრომელისა ერისა იწოდნენ. ნეტარ იყვნენ ტანჯულნი მხატვრული სიტყვისათვის, რამეთუ მათი არს გული - ყოველთა მკითხველთა.

ნეტარ იყვნეთ თქვენ, რაჟამს გყვედრიდნენ და გდევნიდნენ და სთქვან ყოველი სიტყვა ბოროტი ნათქვამსა თქვენსა მიმართ. გიხაროდენ და მხიარულ იყვენით, რამეთუ სასყიდელ თქვენი ფრიად არს მშრომელთა გულსა შინა.

თქვენ ხართ მარილი ქვეყნისა, უკეთუ მარილი იგი განქარდეს, რათამე დაიმარილოს? არღარ შემძლებელ არიან მერმე, არამედ განგდებად გარე, და დათრგუნვად კაცთა მიერ.

თქვენ ხართ ნათელი სოფლისა, მირონი სუფთა, სანთელი ზენარისა გულთა შიგან ბნელისა გასაქრობლად მოვლინებული და ჰბრწყინევდინ ნათელი თქვენი წინაშე მკითხველთა, რათა იხილნენ წიგნნი თქვენნი კეთილ ნათქვამნი და ადიდებენ ავტორთა მათთა აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

ხოლო მე, გივი შადური, გეტყვით თქვენ: უკეთუ არა აღემატოს ნაწერი თქვენი მედიდურსა მცირე სულოვანსა ვერ შეხვიდეთ ისტორიისა სასუფეველსა შინა.

გესმა, რამეთუ ითქვა პირველთა მათ მიმართ არა მგოსან-ჰკლა უბრალოდ, ხოლო რომელმან მოჰკლას, თანამდებ არს სასჯელისა და ისტორიასა შიგან ჩაჭედვისა.

ხოლო მე გეტყვი თქვენ, რამეთუ რომელი მკითხველი განურისხნეს ძმასა მგოსანსა თვისსა ცუდად, თანამდებ არს იგი მწერალთა კრებულისაგან განსვლად, და რომელმან ნაადრევ ჰრქვას ძმასა თვისსა:

„იყუჩე“ თანამდებ არს იგი გეენიასა მას ცეცხლისასა. უკეთუ შესწირვიდე შესაწირავსა ეპოქისა საკურთხეველსა ზედა და მისცემდე კეისრისა კეისარსა, ძმა შენიც აღარ იყოს გულძვირ შენთვის. გესმა რამეთუ ითქვა: სთქვი დანაწერსა შენსა სათქმელნი შენნი, მარა არა იმრუშო სინდისსა შენსა წინაშე.

უკეთუ თვალი შენი მხატვრული - მარჯვენე ანუ მარცხენე - გაცთუნებდეს შენ, აღმოიღე იგი და განაგდე შენგან. რამეთუ უმჯობეს არს შენდა, რათა წარსწყმდეს ერთი სტრიქონი შენთაგანი, ვიდრე ყოველი ნაწერი შენი შთავრდობად გეენიასა.

ვერვის ხელეწიფების ორთა უფალთა მონებად და ნუ ჰზრუნავთ ნუცა სამსახურისათვის, ნუცა სტომაქისა თქვენისათვის, რა სჭამოთ და რა სვათ, ნუცა ხორცთა თქვენთათვის, რა შეიმოსოთ.

მიჰხედეთ ფრინველთა ცისათა, რამეთუ არა სთესვენ, არცა მკიან, არცა ითხოვენ ჰონორართა, არცა შეიკრებენ საუნჯეთა, და მამა თქვენი ზეცათა ზრდის მათ, არამდე თქვენ რითა უმჯობეს ხართ ფრინველთა? და სამოსლისათვის რასა ჰზრუნავთ? განისხით სამოსელი თქვენი და ვლიდეთ რუსთაველისა ქუჩასა ზედა ვითარცა ადამ, ევა და შროშანნი ველისანი.

ნუ ჰზრუნავთ ხვალისა ჰონორარისათვის, რამეთუ გამომცემელმა იზრუნოს თავისა თვისისა, ხოლო თქვენ ეძიებდეთ სახელსა მარადიულსა, სიტყვა მჭრელსა, მუდმივსა შთაგონებასა, კალამსა სუფთასა და ესე ყოველი შეგეძინოს თქვენ.

აჰა, ჭაბუკებო, ესეც სახარება მატთესაგან, თქმული მთასა ზედა, თავი მეხუთე და მეექვსე, ოდნავ გადაკეთებული სტილიზაციაქმნილი და მწერლობასა ზედა გამოჭრილი.

რამოდენიმეს გარდა თქვენც ჭაბუკები ხართ - ჩემთან შედარებით მაინც - და თქვენცა გჭირთ ზნენი ჭაბუკისანი, ამიტომ ნუ დასზრახავთ და მუდამ შენახული გქონდესთ მათთვის სიტყვანი ტკბილნი და სალმუნოვანნი.

მარტო ჭაბუკს ჰგონია, ვითომ ცხოვრება მას მიჰყავდეს. ბრძენმა კი იცის, რომ ბრმა სინამდვილე და ჩვენ ერთმანეთს ვბღუჯავთ და მივათრევთ.

ჩვენ ადამიანები, კამეჩივით ვეწევით აღმართზე ძველი ლოდებით დატვირთულ ურემს, მაგრამ ისიც უკანვე გვეწევა და ასე ვეჭიდებით ერთმანეთს - კუნთებ დაჭიმულნი, ოფლში გაწუწულნი და მუდამ მაშვრალნი.

მეც, გივი შადურიც, ერთ დროს ვკამეჩობდი, ახლა კი შორიდან მივდევ ამ ურემს, სახრეს ვიქნევ და არამკითხე მეურმესავით ვიძახი:

„ჰა, მიდი, გასწი, აიტანე!“

და მაგონდება ცირკის გუქა, „რიჟი პამაგაი“, რომელიც ყველას ფეხებში ებლანდება, ყველას ხელს უშლის და ყველასგან პანჩურს ღებულობს.

ამიტომ ჩემი თავი ზედმეტ ადამიანად მიმაჩნია, რომელიც სიკვდილსაც დაავიწყდა, მაგრამ ჩემ მაგიერ ამირანებო, თქვენ იპირნათლეთ: იმ ურემს მიაწექით, ოფლი დაღვარეთ და მთის თავზე აიტანეთ. ნუ შედრკება თქვენი გული, ყარამანებო. თუ ის ურემი დაგიგორდებათ, თქვენც ხევში ჩაცვივდებით და ვეღარავინ ამოგიყვანთ. ნუ მაჩვენებთ თქვენს მოტეხილ ხერხემალს.

იგი ჯერ კიდევ ძლიერია და თუნდაც ურემს მოერევა. მაშ გასწიეთ, აიტანეთ, დაისვენეთ და ახალ ურმებს შეუდექით.

უკან რომ ვიხედები, ყველაზე მეტად ის მაოცებს, რომ ჩვენ სიცილის უნარი შეგვრჩა, ტანჯვას კი ან დიდი ხანია შევეჩვიეთ, ან სამუდამოდ გადავეჩვიეთ. ამის გამო მე ბალღივით მიხარია, ამირანებო, და თქვენც გაიხარეთ, რადგან ქალურ გულჩვილობას ისევ კაჟობა სჯობია. გაიხარეთ და ჩემთან ერთად შესძახეთ: ჰოი, მტანჯველო ქვეყანავ ჩემო, შენთან ცხოვრებაც ჯოჯოხეთია, რადგან გვიყვარხარ, ხოლო უშენობაც ჯოჯოხეთია, რადგან ისევ გვიყვარხარ და იმ ქვეყნად ჩვენ რომ სამოთხეში შევიდეთ და შენ კი ჯოჯოხეთში აღმოჩნდე, იქაურობას მივანგრევთ და ისევ შენთან ჯოჯოხეთში გადმოვალთ.

მაშ ამ სიყვარულით მაინც ვიცხოვროთ, მზეჭაბუკებო, „ერთგულად ვჭიმოთ ჭაპანი ჩვენი და სიხარულით დავლიოთ დღენი“. დიახ, არწივის მართვებო, „უსიხარულოდ“ კი არა, სიხარულით, სიყვარულით და გულღია სიცილით და ვლიოთ დღენი, რამეთუ ცრემლი სიკვდილის მონალანდია, სიცილი კი - სიცოცხლის მონაბერია.

კმარა, გივი შადურო, ნასწავლი თუთიყუშივით ნუ აყბედდი! შეუნდეთ, მეგობრებო, რადგან შადური ცხოვრების პარადოქსია და გზასაც პარადოქსებით იმოკლებს. ზოგი მისი ნაბოდვარი მიიღეთ და ზოგიც ახლავ ამოითოხნეთ თავიდან უარს ნუ ეტყვით, მოუსმინეთ, მაგრამ მარტო თქვენს საკუთარ თავს დაუჯერეთ. მაშ კმარა, მეგობრებო. დიდაქტიკური დანარიგი იკმარეთ და ერთი ნამდვილი ამბავი მოისმინეთ. აბა, თითო კიდევ მიირთვით და ყურნი თქვენნი მოსასმენად ჩამოჰყარეთ.

სილანს! ვიწყებ.

 

1

 

ოცდაათი წელიწადი გავიდა მას შემდეგ.

ორი ღვიძლი ძმა - ორივე ჩემი ბიძაშვილი - სტუდენტებად იყვნენ ადესაში. უფროსმა, პეტრემ, სწავლა დაასრულა. უმცროსი, დათიკო, კვალდაკვალ მისდევდა. მეც იქ ვიყავი, ბიძაშვილების კალთებზე მიკერებული და სწავლის წყურვილით გაბერილი.

ზაფხული მოდიოდა. სწავლა თავდებოდა. ყველა შინისკენ ვემზადებოდით. პეტრე უცბად მოსხლტა და ჩვენზე ადრე წამოვიდა - ახლად გაცნობილ ოჯახს გამოჰყვა ყირიმში და ჩვენ დაგვიბარა: წამოსვლა ადრევე შემატყობინეთ წერილით, იალტაში დაგიხვდებით და იქიდან ერთად წავალთო.

ორი კვირის შემდეგ დათიკო და მე პატარა ქალაქს მივადექით. პეტრეს ნაცვლად გემზე ვიღაც მსახური ამოვიდა, მოგვძებნა და დათიკოს წერილი ჩააბარა.

„თქვენ გზა განაგრძეთ - გვწერდა პეტრე - და ჩვენები დაამშვიდეთ. მაროც არხეინად იყოს. მეც მალე წამოვალ“.

დავღონდით და დავფიქრდით.

- აქ რაღაც ამბავია, - მითხრა დათიკომ.

- რაღაც ამბავია, დავუდასტურე.

- იქნება ახლოს არის ეს აგარაკი „ზეფირი“, გამოვიკითხოთ, მოვძებნოთ და წავიყვანოთ, თორემ ხიფათის სუნი მომდის.

- მართალი ხარ აქ რაღაც ამბავია.

აგარაკი „ზეფირი“, სადაც პეტრე სტუმრობდა, თურმე სამეფო მამულის მასსანდრას გვერდით ყოფილიყო, ორივეს ხიფათი გვკბენდა პეტრეს მასპინძელიც გაგვახსენდა - სრული, მაღალი, მედიდური დედაკაცი და მისი ლამაზი ქალიშვილი სტეპანიდა. ისიც ვიცოდით, რომ იმ აგარაკზე, და მთელ ქვეყანაზედაც, იმ დედაშვილს სხვა ნათესავი არავინ ჰყავდათ, მაშასადამე - დავადგინეთ მოტაცებულ პეტრეს უნდა მივეშველოთ და პატრონებს დავუბრუნოთ: დედ-მამას, ოჯახს, მამულსა და, ყველაზე მეტად, დანიშნულს მაროს, რომელიც აქ, საქართველოში, უკვე მზითვებს იმზადებდა.

ხუთი წამის შემდეგ მსუბუქი, დაწნული ეტლი, რომელიც მხოლოდ ყირიმში შემხვედრია, გურზუფის გზით ორ თეთრ სტუდენტს მიაქანებდა, ხოლო ნახევარი საათის შემდეგ ორივენი ნათელ ქვის სკამზე ვისხედით და მღელვარე ზღვას გადავსცქეროდით.

მოვლილ და ჯიშიან ბაღში ვისხედით.

კვიპაროსები მწვანე კელაპტრებივით ასვეტილიყვნენ.

ჩვენებული ფიჭვები ზღაპრულ წეროებივით ცალ ფეხზე შემდგარიყვნენ ნაძვები ნაბდიან მწყემსებს ჰგავდნენ.

იტალიური ფიჭვი უზარმაზარ მწვანე ქოლგასავით გაშლილიყო. აქა-იქ ათფერ ყვავილებით მოქარგული მწვანე ფარდაგები გაეშალათ. სუფთად შეკრეჭილი ევონიმუს, დაფნა და ჩვენებური ბზა ქვიშნარ გზებისა და ბილიკების გვერდით ორღობესავით ჩაერიგებინათ.

იქვე, მწვანეულში, ორსართულიანი სახლი დგას, რენესანსის სტილზე ნაშენი და იმ ქალივით თეთრი, სუფთა, ლამაზი და მხიარული, რომელმაც განიერ აივანზე ორჯერ თუ სამჯერ გაირბინა.

პეტრეც იქ არის, იმ თეთრ სასახლეშია. იმ ქალსა და იმის დედას ტყვედ ჰყავთ წაყვანილი. ჩვენ, უმცროსებმა, უფროსი უნდა ვიხსნათ და წამოვიყვანოთ. ჯერჯერობით სტუმრად ითვლება. ალბათ ამიტომ ვერ შეგვიყვანა სხვის სახლში, ალბათ ამიტომ გვალოდინებს ამ ბაღში. „რა თქმა უნდა, მხოლოდ ამიტომ...“

თუმცა.. ვბუტბუტებ მე.

- რაღა თუმცა! - მაწყვეტინებს დათიკო - დავიჯერო, იმოდენა სახლში ოთახი ვერ იპოვნეს, რომ იქ შევეყვანეთ და ძმას ძმისთვის ორიოდე სიტყვა ეთქვა? ვიღაც კაცის გამოგზავნა გემზედ რაღა იყო? თვითონ ვეღარ ჩამოვიდა? აქ რაღაც ამბავია - მართალი ხარ, დათიკო, აქ რაღაც ამბავია.

მწვანეულში ვიღაც კაცი მოდის, თავით ფეხებამდე წეღანდელ ქალივით თეთრი. შორიდანვე ვიცანით: პეტრე მოალაჯებს.

დათიკო წამოდგა, ფიჭვის ქოლგის ქვეშ დაიწყო სიარული და ფეხის წვერით კენჭებს აწვალებდა.

- გამარჯვება, დათიკო! გამარჯვება, გივი!

- გაგიმარჯოს, პეტრე, - ცივად მივუგე. დათიკომ კი სალამიც არ აკადრა.

გუშინდელი გაცვეთილი სტუდენტი პეტრე დღეს ინგლისელ დენდის ჰგავს - სწორედ ისეთს, რომელნიც ადესაში დერიბასისა და რიშელიეს ბულვარებზე და ფანკონის ყავახანაში მრავლად დაბორიალებდნენ.

- დაჯექი. ალბათ გზის ფული დაგაკლდათ. უთხრა დათიკოს და ქვის სკამზე დასვა. თვითონაც გვერდით მოუჯდა. დათიკო ამრეზილია:

- არა, მაგისთვის არ მოვსულვარ. პასუხი მინდა: ვის ირთავ, მაროს თუ ამ ქალს? - პირდაპირ მიახალა უმცროსმა.

- ბიჭოს! - გაოცდა პეტრე. - ეგ რაღად დაგჭირდა?

- როგორ თუ რად დამჭირდა! - გაფიცხდა დათიკოც. ძმა ვარ, უნდა ვიცოდე. ამბავი უნდა ჩავუტანო დედაჩვენსაც და მაროსაც.

პეტრეს ალბათ არასოდეს არ ენახა თავისი ძმა ესოდენ მტკიცე და ცივი. შეყოყმანდა. მერე ჩაიცინა და თქვა:

- ეს ქალი რომ შევირთო?

- ხუმრობ თუ... - წამოვარდა უმცროსი.

- რა დროს ხუმრობაა, დათიკო!

- მართლაც და, რა დროს ხუმრობა იყო! სეფისკვერა ქალი იშოვა თითქმის მარტოხელა, გვარიანი, ლამაზი, მდიდარი და განათლებული. ცხადია, სახუმარო არაფერი იყო. მაგრამ მეც ვერ მოვითმინე და ვკითხე:

- იქნება გვეხუმრები, პეტრე?

- რა დროს ხუმრობაა-მეთქი, ბიჭებო! აბა ერთი ამ ვენახებს გადახედეთ, - გვიპასუხა პეტრემ. და მწვანე ზღვისკენ, ვეება ზვარისკენ გაიშვირა ხელი.

- ხუმრობა ხომ არ არის! ყირიმში ოცი დღიური ვენახი ოცი ათასი თუმანი ღირს: ქვითკირის მარანში ათი ათასი ჩაფი ეტევა. თუნდაც მარტო ეს ბაღი და ეს სახლი დააფასეთ. ესეც ათი ათასი თუმანი მაინც ეღირება. გარდა ამისა, ორენბურგის გუბერნიაში ქალს მეორე მამულიც აქვს - ათი ათას დღიურამდე იქნება. იქაც სახლი, კარი, კარგი საჯინიბო, ერთი ქარხანა და ისეთი ღორის ჯოგი, რომ ინგლისშიც კი არ მოიპოვება.

- ხუმრობ, თუ... ისევ ბუტბუტებს უმცროსი.

- ბიჭო, რა დროს ხუმრობაა! - უკვირს უფროსს.

არა, ხუმრობის გუნებაზე აღარ არის პეტრე ჩანს საქმე გათავებულია. სიდედრი მზითევის დამზადებას გადაჰყოლია.

- სწორედ ერთი კვირის შემდეგ ქორწილსაც გადავიხდით და და დუმილის შემდეგ დაუმატა: - დარჩი, დათიკო ერთი ნათესავი მაინც მეყოლება, თორემ უგვარო კაცს ვემგვანები. შენც დარჩი, გივი.

დარჩეს?! დათიკო დარჩეს?! დასცინის თუ მართალს ეუბნება?!

- ხუმრობ თუ...

- ბიჭო, რას აგიჩემებია ეგ „ხუმრობა“! რა მეხუმრება! კაცი ავშენდი და გეხუმრებოდე? ყური მიგდე... დაჯექი და ყური მიგდე.

დაჯექი და ყური უგდე, უმცროსო. ჭკუას ისწავლი და შენც რაღაცას მოიგებ. არა, საქართველოში რომ მიდიხარ, რის იმედით მიდიხარ? სამოსამართლო კანდიდატად ჩაგრიცხავენ, ან ვინმე ვექილს თანაშემწედ მიეწერები, ან საზოგადოებრივ ჭაობში გაებმები და დაიხრჩვები.

- როგორ თუ ჭაობში! - ცხარობს დათიკო.

ნუ ცხარობ, ყური უგდე-მეთქი. პეტრე შენზე უფროსია, სულ ერთი წლით, მაგრამ მაინც უფროსია. შენზე მეტიც უვლია და მეტიც უნახავს. აქამდე ჩვენსავით რაღაც ლანდებს დასდევდა, ახლა კი გაიზარდა - დიახ, დიახ, ორ თვეში გაიზარდა - და თვალებიც აეხილა, საზოგადო საქმეს აქედანაც გააკეთებს. ფული რომ ექნება, იმ საქმეს ასჯერ მეტს ასარგებლებს, ვიდრე მშიერი აკეთებს ფაფხურით და უმწეო თავისხეთქვით.

საგვარეულო? ოჯახი?

- ნუ ხართ რომანტიკოსები. - მოკლედ მოგვიჭრა საქმიანმა ნათესავმა.

მართლა, განა რომანტიზმი არ არის ჩვენი ბოდვა?! წინაპრების საფლავებსა და მამულებს რომ ვსდიოთ, მესოპოტამიაში უნდა გადავსახლდეთ.

- სადაც მე ვარ, ჩემი სამშობლოც იქ არის - გვასწავლის პეტრე.

- ეგ ხომ სოლოლაკის ანდაზაა! - ფიცხობს უმცროსი.

- თუნდაც აგრე იყოს. - ამშვიდებს უფროსი - განა გარეთ გასვლა მშობლის დავიწყებას უდრის? ოღონდ ენა შეინარჩუნოს, მშობლიური ახსოვდეს, თორემ ქართველი აფრიკაშიც ქართველია. აი მაგალითიც: სად არიან ინგლისელები! მაგრამ ინგლისელი მაინც ყველგან ინგლისელია. რაო? რა თქვა დათიკომ? ჩვენ ინგლისელის გამძლეობა და შეგნება არა გვაქვსო? ტყუილია, ტყუილი! პეტრესთანა გამძლე კლდეც არ იქნება, ხოლო მისი შეგნების ძალა ინგლისელსაც შეშურდება, ამიტომ...

- თუ ჩემებურად წავიყვანე საქმე, შენც დაგიბარებ, გივისაც და დედასაც. არხეინად იცხოვრეთ ჩემთან. თუ გინდა, ამ მამულის მოურავადაც დაგნიშნავ.

ამაზე მეტს რას ელოდები, ჭაბუკო? დაანებე თავი დანგრეულ ქოხს, გაჰყიდე ბაღ-ვენახი, გადმოსახლდი ყირიმში და გულმშვიდად ისეირნე. რაკი არ მოგიშლია, დედაც გვერდით გეყოლება. ერთი აქაური გოგონაც იშოვე და...

- ცოტანი კი არ არიან აქ ჩემი დანიშნულივით მდიდარი და ლამაზი ქალები!

- მარო? მაროს რაღას უთვლი? - არ ეშვება უმცროსი.

- მარო! მარო... აი ეგ არის, რომ მაფიქრებს!

ყოველივე დანარჩენი გადაჭრილია მხოლოდ პირველი დანიშნული აფიქრიანებს მდიდარი ქვრივის სიძეს. თუმცა...

- თუმცა რას მერჩიან? სამიოდე სამარხვო კოცნა, ისიც საქვეყნოდ, ეს იყო და ეს. მეტი ხომ არაფერი მომხდარა.

- მართალია, მეტი არაფერი მომხდარა, მაგრამ რომ მომხდარიყო კიდეც, იმ ბაღში გაბმული ბაასი მაინც ისე გათავდებოდა, როგორც გათავდა:

- მაშ ეგ არის შენი უკანასკნელი სიტყვა? - ჰკითხა დათიკომ და წამოდგა.

- ეს არის რაც მოხდა, მოხდა. ბედს გარეთ ვერ გავაგდებ.

ფიცხი და კერპი ჭაბუკი იყო დათიკო. აღარაფერი თქვა, მობრუნდა და წამოვიდა. მეც გამოვყევი.

პეტრე ეტლამდე მოგვყვა. მოგვდევდა და თავს იმართლებდა. ბოლოს, ეტლში რომ ჩავსხედით, ცალი ყბით დაუმატა:

- სადილად მაინც დარჩებოდით, თქვე კაი კაცებო.

ეს კი მეტისმეტი იყო. დახვედრის მაგიერ ძმას მსახური მიუგზავნა და მარტოდ წამოსვლა ურჩია. სახლში შეპატიჟების ნაცვლად ბაღში ალოდინა და იქ ესაუბრა, და ახლაც ისე ჰპატიჟობს, თითქოს ჰაერს ეუბნებაო. წეღან მოურავობაც შესთავაზა!

- გარეკე! - პასუხის ნაცვლად მეეტლეს მიაძახა დათიკომ ეს ერთადერთი სიტყვა: „გარეკე“ - ორივეს დაამახსოვრდა, ორივეს ლურსმანივით ჩაუჯდა: უკანასკნელი იყო ის სიტყვა. ოცდაათ წელიწადში აღარც ერთმანეთი უნახავთ, არც წერილი მიუწერიათ, არც ამბავი შეუთვლიათ.

- ორი სიტყვა მაინც მისწერე - რამდენჯერმე ვუთხარი დათიკოს იმ ხანებში.

- „იმის“ სახელიც კი აღარ გამახსენო. - მომიჭრა ბიძაშვილმა. - არც მაროს თავს ვაპატიებ, არც ოჯახის შერცხვენას. ვითომ ძმა არა მყოლია, ან მომიკვდა, მორჩა და გათავდა!

მას აქეთ მათ შორის მართლა ყველაფერი მორჩა და გათავდა.

 

2

 

ოცდაათი წელიწადი გავიდა. დათიკო და მე ჟამის ტვირთმა მოგვდრიკა, დაგვჭმუჭნა, თითქმის დაგვაბერა. ორივემ თითო ბუდე ავიშენეთ და ბღარტებიც გამოვჩეკეთ. პეტრესი აღარაფერი გაგვეგო და არც გვიძებნია. სადღაც ურალის იქით იყო გადაკარგული. მოკვდა? ცოცხალია? არაფერი არ ვიცოდით, რადგან არ უყვარდა უმცროს ძმას მისი გახსენება.

ყირიმიდან რომ დავბრუნდით, დედ-მამამ წყევლა-კრულვის წერილი მისწერა, თანაც ემუდარებოდნენ: პირი მოიბრუნე, შენი თავი დასძლიე, დაბრუნდი და სირცხვილი აგვაშორეო. მას შემდეგ საუკუნო დუმილი ჩამოწვა უძღებ შვილსა და გულდამწვარ ოჯახს შორის. ორივენი ურთიერთისთვის დაიხოცნენ და გაჰქრნენ.

ერთხელ დათიკოსთან ვიყავი თბილ ოთახში ვისხედით, ხილსა ვჭამდით და თამბაქოს ვაბოლებდით. საღამოს ჟამი იყო. პატარა ბიჭმა შემოირბინა, მამას წერილი ჩაუგდო მუხლებში და გაიქცა.

დათიკო წერილს კითხულობს. შუბლი ეკეცება, თვალები უხამხამებს და მოუსვენრად ტოკავს. ჩაიკითხა, უცნაურად გაიღიმა, წერილი ხელში ჩამიდო და ყრუდ მომიგდო:

- წაიკითხე.

თითონ კი წამოდგა და შუბლით სარკმელს მიადგა.

„ჩემო ძვირფასო დედა!

დიდხანს ვიყოყმანე, სანამ კალამს ავიღებდი. ჯერ მინდოდა გაუფრთხილებლად წამოვსულიყავი და გაცოცხლებული მკვდარივით დაგდგომოდით თავზე. მაგრამ ვიფიქრე მოციქულად ჯერ წერილს წავიმძღვარებ-მეთქი.

სათქმელი ულევი მაქვს, მაგრამ ბევრს არაფერს მოგწერ. უმთავრესს პირადად გეტყვი. ღვთის შეწევნით, ცოცხალი ყოფილხარ. ამ წერილს კი იმისთვის გწერ, რომ ჩემი დაბრუნება ადრევე შეგატყობინო და შენდობა გთხოვო. მჯერა, ჩემ ჩამოსვლამდე ნახევარს მაინც მაპატიებ, თუ ჩემთვის კიდევ დაგრჩა დედური სულგრძელობა და თუ სამუდამოდ არ ამოიგდე ოქროს გულიდან შენი უბედური შვილი.

დიახ, ჩემო უკეთილესო, შენი შვილი, შენი პეტრე უბედურია უბედურთა შორის, ამიტომ მისთვის დიდსულოვნება უნდა გამოიჩინო და ორად-ორი სიტყვა გაიმეტო: „მიპატიებია, დავივიწყე“.

ვიცი, თითქმის მჯერა კიდევაც, რომ ორივე სიტყვას დამახვედრებ. მაგრამ მარტო შენ არა მყავხარ გამკითხველი. შენზე მეტად ჩემი დავითისა მეშინია, ხოლო დავითზე მეტად - ოდესღაც „ჩემი“ - თუ ნახევრად ჩემი - მარიამისა.

დათიკო რომ ცოცხალია, შარშანაც გავიგე. მაგრამ რა დაემართა მაროს აქამდე არ ვიცი, ცოცხალია თუ... ვის მისთხოვდა, თუ კი გათხოვდა? დაქვრივდა თუ სრული ოჯახი ჰყავს? თუმცა, - მე თვითონაც არ მესმის, - რად გეკითხები? სულ ერთია, პასუხს აქ ვერ მივიღებ. წერილს დღეს ვგზავნი, მაზეგ კი მე თვითონაც გამოვყვები. მანდ გავიგებ, მანდ შევხვდები - თუ გავბედე თვალის გასწორება და ხმის გაცემა.

ნუ, დედილო, ნურაფერს ეტყვი ნურც მოიკითხავ, ნურც ბოდიშს მოიხდი. გზა დიდი მაქვს. ორი დღე უნდა ვიარო. მერე მოვიფიქრებ და სათქმელსაც დავაწყობ. ახლა კი მარტო შენა გთხოვ, მხოლოდ შენ გეხვეწები: ძალღონე მოიკრიფე და ორად-ორი სიტყვა დამახვედრე „მიპატიებია, დავივიწყე“. დათიკოც შემიმზადე. ჩემ მაგიერ გადაეხვიე, აკოცე და ეცადე მაგანაც გული გაიწმინდოს და შენსავით ორი სიტყვა დამიმზადოს. დანარჩენი თვითონ მოვა: შავი წარსული წაიშლება, ჩემი უმადურება გაჰქრება და ახალი ცხოვრება დაიწყება - დედაშვილური, მშვიდობიანი, შრომიანი და სიტკბოებით სავსე.

ოოჰ, რომ იცოდე, როგორ მომწყურდა, როგორ მომშივდა დედაშვილობა, მშვიდობა, შრომა და ტკბილი სიტყვა! უბედური ვარ, დედი, უბედურთა უბედური. მაგრამ ისევ დუმილი სჯობს... დანარჩენი მერე იყოს. როცა ჩამოვალ, წინანდელივით გვერდით მოგიჯდები, თავს მუხლებზე დაგიდებ და გიამბობ, ბევრს გიამბობ.

მაგონდება შორეული, თითქმის დავიწყებული: ქოჩორა თავი შენს მუხლზე მედო და სულგანაბული შენს ჭრელ ზღაპრებს ყურს ვუგდებდი. ახლაც იმავე თავს დავდებ გათეთრებულს - მაგავე მუხლზე და უკვე მე გიამბობ ჩემი ცხოვრების ზღაპარს. მუხლზე თავს დაგიდებ-მეთქი, მაგრამ ვაი ამ თავს! ნაადრევად დაითოვლა, დაიბეჟა, დაჭკნა, დაობდა.

მაგრამ - ნუ, ნუ! ისევ დუმილი სჯობია-მეთქი. დანარჩენი მერე იყოს, მერე. ახლა კი, ამ წერილს რომ მიიღებ, შენი კურთხევა გამოგზავნე და დედაშვილურად გზა დამილოცე.

ამიერიდან მარად შენი და მხოლოდ შენი „პეტრე“.

წერილი რუსულად იყო დაწერილი და სულ ბოლოს მიწერილი ჰქონდა:

„აქამდე პეტრე სოკოლოვი, ამიერიდან კი - ისევ შევარდენიძე“.

ჩავიკითხე და მაგიდაზე დავდე. ოთახი დუმილით გაივსო. მე ჭერს შევცქეროდი, დათიკო კი ისევ ქუჩას ათვალიერებდა. მერე უცებ მოტრიალდა და...

- რას იტყვი? - მკითხა.

- წერილი დაგვიანებით მოვიდა. შეიძლება თვითონაც აქ იყოს. დღეს თუ არა, ხვალ მაინც ჩამოვა.

- მაგას არ გეკითხები.

ვიცოდი, რასაც მეკითხებოდა, მაგრამ თქმა მეძნელებოდა. სათქმელს გვერდი ავუხვიე და წამოვიწიე.

უცებ ვიღაც მომეშველა. კარზე დააკაკუნეს - ფრთხილად, მოკრძალებით, აკანკალებული თითით.

- ის არის, - შეკრთა დავითი, - ალბათ ის არის. მიშველე... გაუღე. - მითხრა და მოუსვენრად დაბორიალდა.

მივეშველე. კარი გავაღე და ღრმა მოხუცი შემოვუშვი, თანაც დავასწარი:

- მობრძანდით... მოგელიან.

ბინდში ვერ მიცნო. გვერდით გამიარა და შევიდა. კარი ჩავკეტე, დავბრუნდი და... გავხევდი. იმ ოთახში უკვე სამნი იდგნენ ჩემსავით - გახევებულნი, დარცხვენილნი, თავჩაქინდრულნი. მესამე, დათას ცოლი, პეტრეს პირველი დანიშნული მარო, მეორე კარით შემოსულიყო.

მაგონდება ჩემი თავი და უწინდელი მაროც. ნათესავად მერგებოდა. საქმროს ღალატი რომ გაიგო, თვრამეტისა იქნებოდა ხმაც არ ამოუღია. ოღონდ დადუმდა, თითქოს ხმა დაეკარგაო. შუბლი შეიკრა, განდეგილდა, თითქოს სიჩუმის სამოსელში ჩაძვრაო.

დრო გავიდა. ერთხელ დამიბარა და მითხრა:

- გივი, მეჯვარედ გამომყე.

როგორ მოხდა, ან რა მოხდა - არ ვიცოდი და არც მინდოდა გამეგო. ერთი რამე მაინც გავიგე: დათიკო რომ დაბრუნებულიყო, თურმე თავის დედისთვის ეთქვა: ეგ ქალი არ გაუშვა. შვილივით მოუარე. მე შევირთავ. ორივე ოჯახს სირცხვილს ავაშორებ და მეც გავბედნიერდებიო. დაქორწინდნენ, ერთმანეთი ბედნიერებით გაავსეს და ოთხი შვილიც გამოზარდეს.

და აი, ახლა, ოცდაათი წლის შემდეგ, უცებ სამივე მოულოდნელად ერთმანეთს პირისპირ აესვეტა.

ჯერ მაროს გადავხედე. პეტრეს ისე შესცქეროდა, თითქოს მკვდარი მოელანდაო. ტუჩები უთრთოდა, თითქოს დალაპარაკებას აპირებდაო. მერე უცებ გაბრუნდა და ისევ იმ კარით გავიდა, საიდანაც შემოსულიყო.

პეტრემ მთრთოლვარე ხელი შუბლზე გადაივლო, მტკივნეულად გაიღიმა და ისე ჩამოჯდა, თითქო მუხლები მოეკვეთაო. დათა მოკლე წვერს იწიწკნიდა და იატაკს დასცქეროდა. მე ახლაღა შევხედე ჩემს დ