ფეხმძიმობა
თოვლმა გადაღება მთა და მინდორი, მოასფალტებული და სატრაქტორო გზა, მთავარ მაგისტრალს ფინიასავით რომ ასდევნებია, ხან ბუჩქნარებში, ხანაც ხევხუვებში ჩაკარგული მაინც რომ ძალაობს, ენაგადმოგდებული, ქარის ზუზუნით აყეფებულ-აწკმუტუნებული, მაინც მოგვდევს, მოგვდევს...
რაღა უნდა ვთქვა თოვლზე ახალი, გარდა იმისა, რომ თავად თვითონ არის ახალი, წელს პირველად გვესტუმრა, ეფინება ირგვლივ საფქვილე ამბარ-კოდებივით მოუდგამს პირი, მოუსწორებია ორმოები და ნახნავ-უხნავი.
ზეცა, შეიძლება, დაფადაც წარმოიდგინოთ, ზედ თოვლზე სიმღერებს რომ წერენ და ფიფქავს თითებში ჩაფშვნილი ცარცი...
ხელმარჯვნივ, შუაღამის ბნელდაცემული, ტირიფონის ველი, კავკასიონის სამხრეთის ფერდაზე გადაყოლებულ, თოვლში ჩამყუდროვებულ სოფლებს ფერხთით უწევს.
ჰოდა, აი, ამ ტირიფონის ველზე, გაჩეხილ-გამეჩხერებული ქარსაცავი ზოლები აქა-იქღა რომ აჩონჩხლილან, ერთხელ, სწორედ ასეთ ყინვა-ყიამათში, შეშადადებულ მარხილში შებმულ, ღონიერ უღელ ხარს კაცი მოუძღოდა, მოჰკვალავდა მუხლებამდე თოვლს და, რაკი ირგვლივ ძეხორციელის ჭაჭანება არ იყო, თავისთავსაც და პირუტყვსაც შეძახილით ამხნევებდა.
ჩქარობდა, გული ცუდს თუ უგრძნობდა, მალ-მალე დაუტევდა ხარებს, მაგრამ იმათაც მეტი რა ექნათ, ტყე-ტყე ნაწოწიალები, მოქანცულები, მაინც ერთგულად მოსდევდნენ, მოათრევდნენ, მოაცურებდნენ, ნალოჩაბმულ მარხილს.
ის იყო ნაკალოვარს გამოსცდნენ, კვერნაქის გაფიჩხულ-გასუდრული ჯაგნარებიდან მშიერი, გაალმასებული მგლები რომ დაეშვნენ. გამაფრთხილებელი, სასოწარმკვეთი, საზარელი ყმუილით ნიავის მოტანილ საქონლის სუნს თოკივით გამოჰყვნენ, თითქოს ამ უხილავი თოკის ბოლო ღრენით დაკრეჭილ კბილებით ეჭირათ. მორბოდნენ და ფეხქვეშ თოვლი კაკანათში გაბმული ფრინველივით ფრთხიალებდა.
ვიდრე თვალი დაინახავდა, კაცის სმენას ჯერ დამშეულთა მოთქმა, კბილების კაწკაწი და მუქარა მისწვდა, მოვდივართ და დაგვიდექიო... შედგნენ ხარები, თითქოს კედელს შეასკდნენ, დახრილი თავები მაღლა შეჰყარეს, ზმუილით მისწი-მოსწიეს ტაბიკები, დაჭიმეს ყელთან განასკვული აპეურები, აქანავებული უღლიდან, დახვეული ჯაჭვი ჩხრიალით ჩაიშალა, შავი ნაწნავივით დაიკლაკნა თოვლზე და კაცი გამოერკვა.
მარტო ცულით რას გავხდები, ცეცხლით დავაფრთხობო, შეშებზე შემოღებული სათონე ფიჩხის კონა გადმოაგდო, მორებქვეშ მოყოლილი ბზე ბღუჯა-ბღუჯა შეუჩურთა, ამოიღო ასანთი და გულმა შემოჰკვნესა - კოლოფში ორი ღერიღა იდო. დრო არ ითმენდა, აფორიაქებულმა ნაჩქარევად გაჰკრა პირველი ღერი, მაგრამ ჩაუქრა.
ყუნწზე დაეკიდა გადარჩენის იმედი.
ხიფათი უფრო მძაფრად იგრძნეს ხარებმა, ხმამაღლა აზმუვლდნენ, მიღრიჯ-მოღრიჯეს უღელი. მგლებმაც იყნოსეს მათი სასოწარკვეთა, აჩქარდნენ, დაწინაურებულმა ბრძენმა ტოტიამ გაშალა ფალანგა, ნამგალივით მორკალული წამოვიდნენ, რათა ორი ბოლო მარხილთან შეერთებულიყო, იქ შეკრულიყო ყულუფი, მოეხრჩეოთ, მოეგუდათ ხარებიც და ხარის პატრონიც.
კაცი ხედავდა მოახლოებულ, თვალებში დანთებულ მუგუზლებს.
თანდათან ვიწროვდებოდა რკალი, ბებერ, მაგრამ გამოცდილ წინამძღოლს, ოდნავ გვერდზე წაწოლილს, მკერდით ნახნავივით გაჰქონდა თოვლი და ჩხრიალებდნენ დაკონტლებულ ბეწვზე აკრული ყინულის საჩხაკუნოები.
მოდიოდნენ მგლები და გუნებაში უკვე ანგარიშობდნენ ვის რა ერგებოდა, ვინ ათახთახებულ ფერდს დაეძგერებოდა, ვინ - ბარძაყს, ვინ ყანყრატის გამოღადრავდა - ლაშებში ჩამდგარი თბილი სისხლით წინასწარ ტკბებოდნენ, მხოლოდ ბრძენმა წინამძღოლმა იცოდა, რომ ვიდრე კბილებით ხორცს არ ჩააკვდებოდა, გამარჯვების სიხარული ნაადრევი იყო.
ხარებს მოერღვათ მუხლები, დამფრთხლები შეჰყურებენ ერთი ღერის იმედად დარჩენილ, ოფლით შუბლდაცვარულ პატრონს.
კაცმა გადაიწერა პირჯვარი, უფალს შველა სთხოვა და, როგორც იქნა გაბედა, ჩამუხლულმა ნიავის მხრიდან მოუმყუდროვა, გაკრულ ღერს აცახცახებული მუჭი მოაფარა. საიდანღაც მაინც დაუბერა, თითებშორის გამოძვრა ნიავი, სულშებერილი ალი გადაქანდა, მაგრამ მოასწრო, ზაფხულის მზით გამომშრალმა ბზის ღერებმა მოიტაცეს ცეცხლის ნამცეცი, წამით აკვამლდნენ, მერე ერთბაშად მოედოთ, აბრიალდნენ... მარხილიდან ისევ გამოგლიჯა ბზის ბღუჯა, მიუმარჯვა, გაძლიერდა ცეცხლი და ატკაცუნდა სათონე ფიჩხი.
მგლებმა დაინახეს, ჩამუხლული კაცის ხელებიდან როგორ იფეთქა, ამოიფრქვა თვალისმომჭრელი სინათლე, ამოგიზგიზდა და გააფერმკთალა კუნაპეტ ღამეზე დაკერებული მათი თვალების წითელი ღილები - შედრკნენ მგლები, თითქმის ხარის ფეხებთან მივარდნილმა ტოტიამ, დაიქცა შენი სამართალი, რა იქნებოდა ცოტაც გედროვებინაო, ჯავრიანად დაჰკრა ორივე თათი, გაცურდა წაყინულზე და ნაღვერდალივით გახურებული ენაზე თოვლი აშიშინდა...
მგლებმა უკან დაიხიეს, მაგრამ კაცმა, ვიდრე არ ინათა, გზის გაგრძელება ვეღარ გაბედა, რომ არ გაყინულიყო ანდა კიდევ არ მიხტომოდნენ მგლები, ჩამოიღო ფიჩხის დარჩენილი კონები, ცეცხლს რიგრიგობით მიუმარჯვა და იმხელა ჭიაკოკონა დაანთო, შორეული სოფლებიდანაც კი ხედავდნენ და უკვირდათ, იმ ტრიალ მინდორზე ნეტავ რა ხდებაო...
ყველაფერი ზუსტად ასე იყო თუ არა, ვერ გეტყვით, ყოველ შემთხვევაში, ამ ამბავს დაახლოებით ასე გვიყვება ერთი საყმაწვილო მოთხრობა, ბავშვობაში გულისფანცქალით რომ ვკითხულობდით ხოლმე.
ეგ კია, მგლები უკვე მეორედ გაბრუნდნენ ხელმოცარულები - აქ თუ ცეცხლმა შეაშინათ, სხვა მოთხრობაში მთვარემ დააფრთხო.
მოკლედ, მშივრები, გაავებულები უკან, გამოქარული ტყისპირებისაკენ აიხვეწნენ.
ვერც იმას გეტყვით, გაბოროტებულმა მოძმეებმა რა დღე დააწიეს აქაურ ტოტიას, გაჰკრეს თუ არა კბილი, ლუკმა-ლუკმად აქციეს თუ არა უიღბლო წინამძღოლი.
სამაგიეროდ, ერთი სხვა ამბავიც ვიცი, ამ ველზე რომ მოხდა:
ამბავი იმდენად მარტივ სიუჟეტიანია, რომ ეგებ მოსაყოლადაც არ ღირდეს, მაგრამ, მამლისა არ იყოს, მე ვიყივლებ და...
ერთხელაც, ამ მიდამოებში, ასეთივე დიდთოვლობით წაშლილ გადასახვევთან, მანქანიდან, ბავშვიანი ახალგაზრდა ცოლ-ქმარი ჩამოვიდა და სოფლისაკენ მიმავალ გზას ფეხით დაადგა.
საბანში გამოხვეული, მკერდზე მიკრული ჩვილი მორიგეობით მიჰყავდათ.
ციოდა. ბავშვს გადაკეცილი საბნის ყურიდან პატარა ცხვირ-პირი და აცმაცუნებულ ტუჩებში მოქცეული საწოვარაც კი არ უჩანდა.
თოვლიან მინდორს სავსე მთვარე დანათოდა და ყოჩაღად მიდიოდნენ, რომ, შუა გზაში, საბანში გამოკრული ბავშვი აგნიასდა, აბორგდა, აუტირდათ.. ისეთი ხმა ამოუშვა, ჯაგებში განაბული ტურა-მგლებიც კი დაფრთხნენ, მთებზე უფრო ზემოთ, მთებში აილალნენ.
ვნახოთ, ერთი, რა გაჭირვება ადგასო, დაუყვავა შვილს კაცმა.
ეგრევე მიაგორა თეთრ, სპეტაკ თოვლზე. გახსნა გაკოჭილი ჩვილი ქალმა, აქეთ-იქით გადაშალა კომბოსტოს ფურცლებივით სახვევები, საბანი. ბავშვმა ააქანავა განთავისუფლებული ფეხები, გაიხარა, გაურკვეველ ენაზე შეჰღუღუნა ვარსკვლავიან ცას და, როცა ნამცეცას ასევე ნამცეცა ნიფხავ-პერანგი გამოუცვალეს, დამშვიდებული ისევ შეახვიეს, ჩაათბუნეს მატყლის საბნის ბომბორა ბუნაგში, მიიხუტეს მკერდზე და გზა გააგრძელეს...
მეტი არაფერი, ეს იყო და ეს, იმასაც თუ არ დავამატებ, რომ თოვლზე მიგორებული ის პატარა... მე ვიყავი, ახალგაზრდა ცოლ-ქმარი კი - ჩემი მშობლები...
* * * * * * *
გადავხედე ნაწერს - მოსაყოლი მართლაც ბევრი არაფერი მქონია - ამ გზაზე, ვინ მოთვლის, რამდენ ბავშვიან მგზავრს გაუვლია, ჩვილი მწვანე მოლზეც მიუგორებიათ და დათოვლილ მინდორზეც... არა, მაინც არის რაღაც, რომ არ მასვენებს _ იქნებ დედაჩემის ყურში ჩარჩენილი ხმა, როცა ამ ამბავს მიყვებოდა ხოლმე?
მაშინ კი, იმ შორეულ ღამეს, სადღაც, შორიახლო, უმტვერო თოვლზე შეიძლება ჩემი კბილა მგლის ლეკვიც იწვა და ირგვლივ შემომსხდარი ხვადი და ძუ მისი ჭყლოპინით ტკბებოდნენ...
ვინ იცის!
